Skip to main content

Khám Phá Quân Trang Binh Lính Thời Lê Trung Hưng: Từ Nón Trạo Lạp Đến Mũ Mào Gà

Tìm hiểu chi tiết về các loại quân trang, mũ nón của binh lính thời Lê Trung Hưng qua ghi chép lịch sử. Khám phá Nón Chèo vành, Mũ Trách (Mũ mào gà) và Mũ Đinh Tự.

Khám Phá Quân Trang Binh Lính Thời Lê Trung Hưng: Từ Nón Trạo Lạp Đến Mũ Mào Gà

Trong lịch sử trang phục Việt Nam, quân trang của binh lính luôn là một chủ đề hấp dẫn nhưng lại thiếu thốn khá nhiều tư liệu hình ảnh. Tuy nhiên, thông qua các ghi chép từ tác phẩm "Vũ trung tùy bút" của Phạm Đình Hổ và một số tranh tượng cổ, chúng ta đã phần nào phác họa được hệ thống mũ nón đa dạng của binh lính thời Lê Trung Hưng.

Dưới đây là những loại nón, mũ tiêu biểu từng được sử dụng như một phần không thể thiếu trong quân phục của lính Đại Việt giai đoạn này.

1. Trạo Lạp, Viên Cơ và Sự Thay Đổi "Xu Hướng" Nón Quân Trang

Tranh vẽ người lính đội nón thủy thủ
Tranh vẽ người lính đội nón thủy thủ

Giống như thời Lê Sơ, binh lính thời Lê Trung Hưng vẫn sử dụng các loại nón làm quân trang thiết yếu. Theo "Vũ trung tùy bút", có một sự dịch chuyển rõ rệt về các loại nón trong giai đoạn cuối thế kỷ 18:

  • Trạo lạp (Nón Chèo vành): Đây là loại nón quân trang tiêu chuẩn ban đầu, được quân lính sử dụng phổ biến.

  • Viên cơ lạp (Nón Nghệ): Vốn là loại nón đặc trưng của người dân hai vùng Thanh Hóa – Nghệ An. Khoảng năm Nhâm Dần, Quý Mão (1782 – 1783), kiêu binh Tam phủ ỷ công làm càn, nhiều người đã đội nón Viên cơ để trà trộn vào hàng ngũ lính. Sự việc này lặp đi lặp lại và dần chuyển thành một tập tục chung trong quân đội.

  • Cẩu diệp: Đến năm Bính Ngọ (1786), khi đất nước xảy ra biến cố lớn, quân lính lại bỏ nón Viên cơ và chuyển sang đội Cẩu diệp. Lúc này, nón Trạo lạp (Chèo vành) cũng hoàn toàn biến mất khỏi hệ thống quân trang.

Bên cạnh đó, trong sách "Tranh cổ Việt Nam" còn ghi nhận hình ảnh người lính thủy thủ trên tàu buôn đội một loại nón che nắng mưa đặc trưng, cho thấy sự phong phú trong kiểu dáng nón thời kỳ này, dù tên gọi cụ thể của một số loại vẫn còn là ẩn số.

2. Mũ Trách – "Mũ Mào Gà" Của Lính Tiểu Tố

Một số loại Trách thời Hán

Đối với lính cấp thấp thời Lê Trung Hưng, ngoài nón, họ còn sử dụng một loại mũ gọi là Trách. Trong một câu chuyện về "người nông phu" lên kinh, Phạm Đình Hổ có miêu tả: "Một tên lính đội Trách màu đỏ tục gọi Kê quan cân (Mũ mào gà), tay cầm kiếm..."

Nguồn gốc của Mũ Trách:

Một số loại Trách thời Hán

  • Theo "Trung Quốc y quan phục sức đại điển", Trách (幘) xuất phát từ thời Hán, vốn là một loại khăn phủ lên búi tóc được dùng phổ biến trong dân gian.

  • Theo "Hậu Hán thư – Dư phục chí", đến thời Hán Văn Đế, kiểu dáng khăn Trách được cải tiến: vành cao lên, thêm diềm che tai và vòm mũ. Đặc biệt, các võ quan thường đội Trách màu đỏ để tăng thêm vẻ uy nghiêm.

Mặc dù thiếu tư liệu hình ảnh để khẳng định kiểu dáng Mũ Trách (Mũ mào gà) của lính Lê Trung Hưng có giống hệt thời Hán hay không, nhưng có thể thấy rõ sự giao thoa văn hóa và việc ứng dụng màu đỏ để tạo sự thị uy trong quân trang tiểu tốt thời bấy giờ.

3. Mũ Đinh Tự Và Phong Cách "Khinh Trang"

Sự linh hoạt trong quân trang thời Lê Trung Hưng còn thể hiện qua việc sử dụng Mũ Đinh Tự. Vốn là loại mũ thường phục dành cho một số quan văn, quan võ nhất định, nhưng mũ Đinh Tự vẫn được cấp phát hoặc sử dụng cho binh lính cấp thấp.

Trang bị quân đội

Đặc biệt, bên cạnh việc trang bị các loại mũ nón, kiểu khinh trang (đóng khố, cởi trần) vẫn tiếp tục được duy trì trong quân đội. Đây là phong cách trang phục phù hợp với khí hậu nhiệt đới gió mùa của nước ta và đặc thù tác chiến linh hoạt của bộ binh thủy chiến thời xưa.

Trang bị quân đội

Chỉ qua những dòng ghi chép ngắn ngủi nhưng đắt giá, bức tranh về trang phục quân đội thời Lê Trung Hưng đã hiện lên với đầy đủ màu sắc: từ chiếc nón Chèo vành mộc mạc, nón Nghệ của kiêu binh, cho đến chiếc Mũ mào gà uy dũng. Việc tìm hiểu quân trang không chỉ giúp chúng ta hình dung rõ hơn về diện mạo của ông cha ta ngày trước, mà còn hiểu thêm về những biến động lịch sử – văn hóa đầy thăng trầm của một triều đại Đại Việt.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more