Skip to main content

Khám Phá Trang Phục Quân Đội Thời Lê Trung Hưng: Từ Nón Trạo Lạp Đến Mũ Mào Gà

 Trong dòng chảy lịch sử Việt Nam, thời Lê Trung Hưng là một giai đoạn đầy biến động. Cùng với những thay đổi về chính trị, trang phục quân đội thời Lê Trung Hưng cũng mang những nét đặc sắc riêng biệt. Thông qua các ghi chép quý giá từ cuốn "Vũ trung tùy bút" của Phạm Đình Hổ, chúng ta có thể phác họa lại bức tranh đa dạng về các loại mũ, nón và quân trang của binh lính Đại Việt thời kỳ này.

1. Sự lên ngôi của các loại nón quân trang

Tranh vẽ người lính đội nón thủy thủ ( Người trên tàu buôn đội nón này hoặc dùng khi trời nắng mưa dùng để che) hình từ sách "tranh cổ Việt Nam".

Giống như thời Lê Sơ, binh lính thời Lê Trung Hưng sử dụng nón như một dạng quân trang cơ bản, vừa giúp che mưa nắng, vừa tạo sự đồng bộ trong quân ngũ. Dựa theo "Vũ trung tùy bút", có 3 loại nón nổi bật nhất:

  • Trạo lạp (Nón Chèo vành): Đây là loại nón tiêu chuẩn được quân lính đội phổ biến.

  • Viên cơ lạp (Nón Nghệ): Xuất phát từ thói quen đội nón của người dân vùng Thanh - Nghệ. Đến khoảng năm Nhâm Dần, Quý Mão (1782 – 1783), quân Tam phủ (Kiêu binh) cậy thế làm càn, nhiều người đã đội nón Viên cơ để trà trộn, dần dần biến nó thành một phong tục phổ biến trong quân đội.

  • Cẩu diệp: Đến năm Bính Ngọ (1786), khi trong nước xảy ra biến loạn, nón Viên cơ bị loại bỏ và thay thế bằng nón Cẩu diệp. Lúc này, nón Trạo lạp cũng không còn xuất hiện nữa.

Dù các bức tranh, tượng điêu khắc thời Lê Trung Hưng có khắc họa nhiều người lính đội nón, nhưng việc định danh chính xác hình dáng của từng loại nón vẫn là một thách thức lớn đối với các nhà nghiên cứu lịch sử và Việt phục.

2. Mũ "Trách" đỏ (Mũ mào gà) của lính tiểu tốt

Một số loại Trách thời Hán

Không chỉ có nón lá, quân trang của lính cấp thấp thời Lê Trung Hưng còn sử dụng một loại mũ gọi là Trách.

Ghi chép trong truyện "Người nông phu" (Vũ trung tùy bút) có nhắc đến hình ảnh: "Một tên lính đội Trách màu đỏ tục gọi Kê quan cân (Mũ mào gà), tay cầm kiếm...".

Một số loại Trách thời Hán

Về nguồn gốc, Trách (幘) là một loại khăn vấn đầu xuất hiện từ thời Hán, dùng để phủ lên búi tóc. Sang đến thời Hán Văn Đế, vành khăn được nới rộng, thêm diềm che tai và đôn cao lên làm vòm mũ. Đám võ lại thường đội Trách màu đỏ để tạo sự uy nghiêm. Dù chưa có đủ tư liệu hội họa để khẳng định hình dáng chiếc "Mũ mào gà" thời Lê Trung Hưng có giống hệt thời Hán hay không, nhưng đây chắc chắn là một món quân trang mang tính nhận diện cao của quân lính bấy giờ.

3. Mũ Đinh Tự và lối ăn mặc "Khinh trang"

Một số tranh vẽ phục dựng lại lính thời Lê Trung Hưng đội mũ đinh tự của thành viên Nam Thanh Phan trên Đại Việt Cổ Phong

Bên cạnh nón và Trách, trang phục quân đội thời Lê Trung Hưng còn ghi nhận hai xu hướng đặc biệt:

  • Mũ Đinh Tự: Vốn được biết đến là loại mũ thường phục dành cho một số cấp bậc quan văn và quan võ. Tuy nhiên, trong quân đội Lê Trung Hưng, loại mũ này cũng được cấp phát và sử dụng cho binh lính cấp thấp.

  • Khinh trang (Đóng khố, cởi trần): Kế thừa từ các triều đại trước, phong cách ăn mặc tối giản này vẫn được duy trì. Việc đóng khố, cởi trần giúp binh lính Đại Việt đạt được sự linh hoạt, nhanh nhẹn tối đa khi hành quân và chiến đấu trong điều kiện địa hình sông nước, đầm lầy và thời tiết nóng ẩm.

Những ghi chép lịch sử để lại cho thấy trang phục quân đội thời Lê Trung Hưng vô cùng phong phú và có sự chuyển biến liên tục theo từng giai đoạn chính trị. Việc phục dựng và nghiên cứu các loại mũ nón như Trạo lạp, Viên cơ hay mũ Trách không chỉ góp phần làm giàu kho tàng văn hóa dân tộc mà còn cung cấp chất liệu quý giá cho điện ảnh và nghệ thuật nước nhà.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more