Khám phá cuộc cải cách y phục độc đáo của nhà Hồ (1400-1407). Tại sao Hồ Quý Ly lại chọn lối ăn mặc thời Hán - Đường để khẳng định vị thế độc lập của dân tộc?
Giới thiệu về triều đại nhà Hồ
Dù chỉ tồn tại ngắn ngủi trong 7 năm, triều đại nhà Hồ dưới sự trị vì của Hồ Quý Ly và Hồ Hán Thương đã để lại những dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Việt Nam. Bên cạnh việc xây dựng thành Tây Đô vững chãi hay phát hành tiền giấy, cuộc cải cách y phục nhà Hồ được xem là một bước đi táo bạo nhằm định hình lại bản sắc văn hóa dân tộc, tách biệt hoàn toàn với ảnh hưởng của nhà Tống (thời Trần) và nhà Minh (Trung Hoa).
1. Tư tưởng "Sùng cổ" – Học tập Hán, Đường để khẳng định độc lập
 |
| Trang phục nhà Hồ |
Khác với nhà Trần trước đó chịu ảnh hưởng nhiều từ quy chế nhà Tống, Hồ Quý Ly đã chọn quay về thời đại hoàng kim của Trung Hoa là nhà Hán và nhà Đường để làm chuẩn mực. Trong bài thơ "Đáp bắc nhân vấn An Nam phong tục", ông khẳng định:
“Áo mũ không khác chế độ nhà Đường, Lễ nhạc tương tự vua quan nhà Hán.”
Đây không phải là sự sao chép thụ động, mà là cách nhà Hồ khẳng định vị thế độc lập: Chúng ta là một quốc gia có văn hiến lâu đời, ngang hàng với các triều đại huy hoàng nhất của phương Bắc.
2. Những thay đổi mang tính đột phá trong y phục quan lại
 |
| Mũ Khước Phi, mũ Cao Sơn, mũ Viễn Du, mũ Thái Cổ - các loại mũ theo quy chế thời Hán Đường do Nhiếp Sùng Nghĩa, người thời Tống khảo, viết trong sách Tam lễ đồ. Nhà Hồ tái chế các loại mũ cổ thời Hán Đường, nhiều khả năng dựa vào cuốn sách này nhưng hẳn cũng có sự biến dị. |
Cuộc cải cách năm 1396 đã thay đổi hoàn toàn diện mạo triều đình qua các quy định cụ thể:
Thay đổi ống tay áo: Năm 1395, Hồ Quý Ly lệnh cho bá quan đổi từ áo tay thụng sang áo hẹp tay. Điều này mang lại sự gọn gàng, năng động và thực dụng hơn trong công việc hành chính.
Hệ thống mũ đội phong phú: Nhà Hồ đưa vào sử dụng hàng loạt loại mũ mới dựa theo lối Hán – Đường như mũ Cao Sơn, Viễn Du, Thái Cổ, Khước Phi. Đặc biệt, mũ Chiết Xung dành cho võ quan với đặc điểm cánh chuồn gập hướng thẳng lên trời, thể hiện khí thế uy nghiêm của quân đội.
Quy định về giày dép: Ban đầu, quan lại từ lục phẩm trở lên được đi giày Tích (loại giày đại lễ). Tuy nhiên, đến năm 1404, Hồ Hán Thương lại cấm đi giày Tích, chỉ cho phép dùng hài gai sống để giữ sự giản dị và khác biệt.
3. Màu sắc và chất liệu: Phân cấp xã hội triệt để
Nhà Hồ đã thực hiện những thay đổi gây ngạc nhiên về quan niệm màu sắc:
Màu trắng: Nếu thời Trần màu trắng là sắc màu tôn quý dành cho nhà vua, thì nhà Hồ quy định đây là màu của binh lại không phẩm cấp và nô tỳ.
Y phục dân gian: Năm 1404, triều đình cấm dân gian dùng lụa mịn (phiếu kỹ) để may áo, chỉ cho phép dùng lụa thô. Điều này giúp phân định rõ rệt ranh giới giữa tầng lớp thống trị và nhân dân lao động.
4. Giáp trụ quân đội và tài năng của Hồ Nguyên Trừng
 |
| Chim phượng thời Lý - Trần và chim phượng thời Hồ |
Bên cạnh trang phục triều đình, trang phục quân đội cũng được chú trọng. Quân đội nhà Hồ sử dụng giáp da – loại giáp bền chắc nhưng cũng là nguồn thực phẩm cứu cánh cho binh sĩ trong những lúc cạn kiệt lương thực (như sự kiện năm 1401). Đặc biệt, Hồ Nguyên Trừng – công trình sư lỗi lạc của nhà Hồ – không chỉ giỏi chế tạo súng Thần Cơ mà còn rất am tường việc chế tạo giáp trụ, góp phần nâng cao năng lực phòng thủ của đất nước.
Cuộc cải cách trang phục thời nhà Hồ tuy chỉ diễn ra trong thời gian ngắn nhưng đã cho thấy một tầm nhìn lớn về văn hóa. Đó là nỗ lực thoát ly khỏi những ảnh hưởng cũ, tự xây dựng một hệ thống lễ nghi, y quan riêng biệt và kiêu hãnh. Ngày nay, qua những nghiên cứu như trong cuốn "Ngàn năm áo mũ" của Trần Quang Đức, chúng ta càng thêm trân trọng những giá trị thẩm mỹ và lịch sử mà cha ông đã để lại.
Comments
Post a Comment