Skip to main content

Vua nhà Mạc mặc gì trong 66 năm trị vì?

Khám phá bí ẩn trang phục vua nhà Mạc (1527 - 1592). Tìm hiểu về sự kế thừa triều Lê sơ và những nét sáng tạo độc đáo như mũ chữ Vương, trang sức chim Hạt qua các pho tượng cổ.

Vào năm 1527, triều Lê sơ sụp đổ, quyền thần Mạc Đăng Dung lên ngôi hoàng đế, chính thức mở ra triều đại nhà Mạc. Trong suốt 66 năm trị vì (1527 - 1592) với 5 đời vua, nhà Mạc đã để lại nhiều dấu ấn đậm nét trong văn hóa và điển chế. Một trong những chủ đề thu hút giới trẻ và những người yêu thích cổ phục Việt hiện nay chính là: Vua quan nhà Mạc đã mặc gì?

Dựa trên các tư liệu tranh tượng cổ và ghi chép lịch sử, bài viết này sẽ giúp bạn giải mã những nét độc đáo trong y quan hoàng gia triều Mạc.

1. Bối cảnh lịch sử: Kế thừa để ổn định lòng dân

Hình tượng Mạc Đăng Dung

Ngay sau khi lên ngôi, Mạc Đăng Dung (vua Thái Tổ) hiểu rõ lòng người vẫn còn tưởng nhớ nhà Lê xưa. Để tránh sinh biến, trong giai đoạn đầu, mọi chế độ – đặc biệt là quy chế áo mũ của bá quan – về cơ bản vẫn noi theo quy định quan phục thời Hồng Đức (Lê Thánh Tông).

Tuy nhiên, khi đất nước đã bước vào thời kỳ thái bình, thịnh vượng (đặc biệt dưới thời vua Thái Tông Mạc Đăng Doanh), nhà Mạc bắt đầu sửa sang, chấn chỉnh lại điển chương. Dù Đại Việt Sử Ký Toàn Thư ghi chép rằng các chế độ "đại khái đều phỏng theo điển lệ thời Hồng Đức", nhưng khi khảo sát các pho tượng thờ vua Mạc hiện tồn tại Hải Phòng, Hà Nội và Bắc Ninh, các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra những đặc trưng chỉ có ở hoàng gia vương triều này.

2. Hai kiểu trang phục độc đáo của Vua nhà Mạc

Tượng hoàng thân nhà Mạc

Qua việc nghiên cứu tượng thờ tại chùa Trà Phương, chùa Nhân Trai (Hải Phòng), chùa Ngo (Hà Nội), hay chùa Võ Cường (Bắc Ninh), có thể chia trang phục vua Mạc thành hai kiểu cơ bản:

Kiểu 1: Lễ phục uy nghi mang dấu ấn chữ "Vương" (王)

Đây được xem là Lễ phục của nhà vua khi cử hành các nghi thức trọng đại:

  • Mũ: Có hình trụ, đỉnh bằng. Đặc điểm nhận diện rõ nhất là mặt trước mũ chạm nổi chữ Vương (王). Ở một số ngôi chùa như Phúc Hải hay Võ Cường, phía trên mũ còn có thêm miện bản (tấm ván bằng).

  • Áo: Vua mặc áo đoàn lĩnh (cổ tròn), bên trong mặc lót áo giao lĩnh (cổ chéo). Đặc biệt, từ phần ức trở xuống có thắt một dải phục sức buông dài xuống chân, tương tự như dải "tế tất" được xếp chồng lên ba lớp, tạo sự uy nghiêm, quyền kính.

Kiểu 2: Triều phục, Thường phục và bí ẩn "Chim Hạt"

Đây có thể là Triều phục (khi thiết triều) hoặc Thường phục của vua:

  • Mũ đính ngọc và chim dang cánh: Mũ có dạng ống thẳng với những nếp gấp, khá giống mũ Thông Thiên. Điểm nhấn kỳ lạ nhất là trên trán mũ không dùng trang sức Bác sơn (Tam sơn) như các chúa Trịnh sau này, mà đính trang sức hình chim dang cánh trong tư thế bay chúc đầu xuống.

  • Áo: Vua thường mặc áo bào cổ tròn có gắn Bổ tử hình rồng trước ngực. Đáng chú ý, trong bức tranh lịch sử nổi tiếng An Nam lai uy đồ sách, hình tượng Mạc Đăng Dung lại được khắc họa đang mặc chiếc áo giao lĩnh oai phong.

3. Ý nghĩa thông điệp từ loài "Chim Hạt" trên mũ Vua

Triều phục nhà Mạc
Triều phục nhà Mạc

Chi tiết con chim bay chúc đầu trên mũ vua Mạc là một phát hiện cực kỳ thú vị. Theo các nhà nghiên cứu, trang sức này vô cùng gần gũi với loại mũ Hạt Quan của quan võ thời Hán - Đường.

Sách Khang Hy tự điển có chép: "Hạt là loài chim giống chim trĩ [...] nếu bị xâm phạm, sẽ lao thẳng vào chiến đấu, dẫu chết chẳng từ. Hậu Hán – Dư phục chí viết: Quân Hổ Bôn đều đội Hạt quan".

Dù chưa thể khẳng định chắc chắn 100%, nhưng việc đưa biểu tượng một loài chim dũng cảm, chiến đấu tới cùng lên mũ của bậc đế vương rất có thể là cách nhà Mạc khẳng định xuất thân con nhà võ, cũng như tinh thần thượng võ, mạnh mẽ của vương triều mình.

Trang phục nhà Mạc (1527 - 1592) là một minh chứng rõ nét cho sự sáng tạo trên nền tảng kế thừa trong lịch sử cổ phục Việt Nam. Dù tư liệu còn hạn chế, nhưng những dấu ấn như mũ chữ Vương hay biểu tượng chim Hạt đã góp phần làm phong phú thêm kho tàng cổ phục của dân tộc.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more