Tìm hiểu trang phục dân gian thời Trần: Sự lên ngôi của sắc đen và lối sống tối giản

Trang phục thời Trần là một trong những mảng màu đặc sắc trong dòng chảy lịch sử Việt Nam. Kế thừa tinh hoa từ thời Lý và phát triển những nét đặc trưng riêng biệt, cổ phục thời Trần phản ánh rõ nét tư tưởng và lối sống của con người trong kỷ nguyên Hào khí Đông A.

1. Áo cổ tròn bốn vạt và sắc đen chủ đạo

Áo cổ tròn 4 vạt của các quan thời Trần

Theo các tài liệu lịch sử như An Nam chí lược và ghi chép của sứ thần nhà Nguyên - Trần Cương Trung, màu đen là màu sắc thống trị trong đời sống thường nhật của người Việt thời Trần.

• Kiểu dáng: Loại áo phổ biến nhất là áo Sam cổ tròn bốn vạt.

• Màu sắc: Vương hầu và thứ dân thường mặc màu đen huyền, kết hợp với quần bằng là màu trắng.

• Sự khác biệt giới tính: Phụ nữ thời Trần cũng mặc áo đen nhưng có thêm lớp áo trắng bên trong lộ ra ở cổ, tạo điểm nhấn tinh tế và khác biệt so với nam giới.

2. Áo Giao lĩnh và tục đóng khố của đàn ông Việt

Bên cạnh áo cổ tròn, áo Giao lĩnh (loại áo cổ chéo) vẫn giữ vị trí quan trọng. Một điểm đặc biệt được ghi lại trong bức tranh Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ là hình ảnh những người dân phu khênh võng:

• Họ mặc áo Giao lĩnh dài trùm bên ngoài.

• Bên dưới không mặc quần dài mà thực hiện tục đóng khố. Đây là nét văn hóa đặc thù của người Việt, duy trì từ thời sơ sử và kéo dài đến tận cuối thế kỷ 17, phù hợp với điều kiện lao động và khí hậu nóng ẩm.

3. Kiểu tóc và tục cạo đầu độc đáo

Một trong những đặc điểm gây ấn tượng mạnh nhất với các sứ thần phương Bắc chính là kiểu tóc của người Việt thời bấy giờ.

• Tục cạo trọc: Phần lớn đàn ông thời Trần cạo trọc đầu. Điều này khiến người quan sát lầm tưởng "dân đều như sư cả". Phải đến thời Lê Sơ (1470), vua Lê Thánh Tông mới bắt đầu ra lệnh cấm dân thường cạo đầu.

• Các kiểu tóc khác: Ngoài cạo trọc, người dân vẫn duy trì tục búi tóc chuy kế hoặc cắt tóc ngắn, xăm mình và ăn trầu.

• Khăn vấn: Kế thừa từ thời Lý, người Việt thường dùng khăn the đen bọc tóc, nếp gấp nhỏ và quấn gọn lên đỉnh đầu.

4. Chất liệu vải vóc: Sự sáng tạo từ thiên nhiên

Phục dựng áo Giao Lĩnh, Viên Lĩnh thời Lý

Người dân thời Trần đã đạt đến trình độ cao trong việc sản xuất vải vóc. Các loại chất liệu phổ biến bao gồm:

• Vải quý: Lụa, lĩnh, là, ỷ (lụa có hoa bóng).

• Vải tự nhiên: Sợi gai và đặc biệt là tơ chuối. Vải từ tơ chuối được miêu tả là mịn như lụa nõn, cực kỳ thoáng mát, là lựa chọn hàng đầu cho mùa hè nóng bức.

Trang phục dân gian thời Trần không chỉ đơn thuần là quần áo mà còn là biểu tượng của một xã hội tự cường, giản dị nhưng đầy bản sắc. Việc sử dụng tông màu đen - trắng chủ đạo cùng những chất liệu tự nhiên cho thấy một tư duy thẩm mỹ hiện đại, gần gũi với thiên nhiên mà ngày nay chúng ta thường gọi là phong cách tối giản (Minimalism).