Skip to main content

Khám Phá Trang Phục Bá Quan Triều Lý: Sự Giao Thoa Giữa Quy Chế Đường Tống Và Bản Sắc Đại Việt

Tìm hiểu chi tiết về chế độ y quan của bá quan thời Lý. Từ Lễ phục Cổn Miện, Triều phục Lương Quan đến Thường phục mũ Phốc đầu dát vàng mang đậm bản sắc Đại Việt.

Nhà Lý là một triều đại phát triển rực rỡ trong lịch sử Việt Nam, không chỉ về kinh tế, quân sự mà còn ở hệ thống điển chương, chế độ y quan. Kế thừa nền tảng từ thời Tiền Lê (năm 1006 dưới thời Lê Long Đĩnh) và học hỏi quy chế của nhà Đường - Tống, nhà Lý đã xây dựng một hệ thống quan phục quy củ. Tuy nhiên, bá quan Đại Việt không rập khuôn mà luôn tạo ra những nét "tiểu dị" tinh tế. Chế độ trang phục thời kỳ này được chia làm ba loại chính: Lễ phục, Triều phục và Thường phục.

1. Lễ Phục Và Triều Phục: Sự Uy Nghi Chốn Hoàng Điện

Trong các dịp trọng đại của quốc gia, sự phân cấp quyền lực được thể hiện rõ nét qua y phục của bá quan.

Lễ Phục

Lễ phục được sử dụng trong các dịp tế tự lớn. Theo các ghi chép lịch sử, quan chức thời Lý có hai loại lễ phục chính:

  • Cổn Miện: Dù là trang phục tối cao thường gắn với Hoàng đế, nhưng các thân vương và đại thần (từ Tam phẩm trở lên) cũng được sử dụng. Điểm phân biệt nằm ở số lượng dây lưu và viên ngọc trên mũ miện ít hơn so với bậc đế vương.

  • Mũ Củng Thần: Một loại mũ tế lễ có nguồn gốc từ thời Tống. Sách Đại Việt sử ký toàn thư ghi nhận năm 1206, vua Lý Cao Tông đã thăng cho Đàm Dĩ Mông làm Thái Bảo và cho phép đội mũ Củng Thần.

Triều Phục

Phục dựng trọn vẹn bộ trang phục Lương Quan đi với Chu y, Chu thường
Phục dựng trọn vẹn bộ trang phục Lương Quan đi với Chu y, Chu thường

Sử dụng trong các buổi Đại triều hoặc dịp lễ nhỏ. Điểm nhấn của Triều phục thời Lý là bộ y quan bao gồm:

  • Mũ Lương Quan (Tiến Hiền Quan): Mũ có các viền gân (gọi là Lương) trên đỉnh. Số lượng viền quy định cấp bậc. Tương truyền, Khu Mật sứ Lý Tử Khắc (trật Minh tự) từng được vua Lý Thần Tông ban đội mũ Thất Lương Quan (7 viền).

  • Chu Y và Chu Thường: Bá quan sẽ mặc áo bào và váy quây bằng lụa màu đỏ rực. Bên trong lót áo Trung Đơn lụa trắng, kết hợp cùng đai lưng (Đại đới, Cách đới), Tế tất đỏ, đeo Phương tâm khúc lĩnh, tay cầm hốt và đi giày da đen.

2. Thường Phục: Dấu Ấn "Dát Vàng" Của Cung Đình Đại Việt

Thường phục là trang phục quan lại mặc khi làm việc hàng ngày hoặc trong các buổi thiết triều bình thường. Được cải cách mạnh mẽ từ năm 1059 dưới thời Lý Thánh Tông, Thường phục thời Lý mang những đặc trưng vô cùng ấn tượng.

Phục dựng mũ Phốc đầu 2 cánh chuồn
Phục dựng mũ Phốc đầu 2 cánh chuồn

Mũ Phốc Đầu Dát Vàng

Mũ Phốc Đầu

Mũ Phốc đầu (mũ cánh chuồn) có dáng vuông vức, cánh chuồn thuôn dài. Tuy nhiên, điểm tạo nên bản sắc độc tôn của Đại Việt so với Trung Hoa là sở thích dát vàng lên phục sức. Theo Văn hiến thông khảo, sứ thần nhà Lý đội mũ Phốc đầu dát vàng, thắt đai sừng tê dát vàng – một sự xa xỉ và lộng lẫy khác biệt hoàn toàn với kiểu mũ trơn không trang sức của triều Tống hay Minh.

Bào Phục: Phân Định Qua Màu Sắc Và Chất Liệu

Giống với quy chuẩn phương Bắc, bào phục thường triều của bá quan triều Lý là dạng áo cổ tròn (Viên lĩnh), hoa văn thêu chìm nhã nhặn. Phẩm trật được phân định nghiêm ngặt qua:

  • Màu sắc: Bậc cao nhất mặc màu Tía (Tím), tiếp đến là Đỏ, Lục (xanh lá), Biếc và Xanh nước biển.

  • Chất liệu: Đại Việt tự chủ nguồn vải vóc cao cấp. Từ Nhất đến Ngũ phẩm được mặc áo bào bằng Gấm; từ Lục đến Cửu phẩm mặc áo Vóc hoặc Là.

Phụ Kiện: Hốt Và Kim Ngư Đại

  • Đai lưng và Hốt: Sứ thần Đại Việt thường thắt đai sừng tê nền đỏ hoặc đai vàng. Tay cầm Hốt (làm bằng ngà, ngọc, gỗ) để ghi chú các việc cần tâu báo. Các phụ kiện này thường được dát vàng vô cùng xa xỉ.
Đai ngọc phục dựng

  • Ngư Đại: Một chiếc túi đeo ở đai lưng, bên trong đựng "Ngư phù" (thẻ bài hình cá bằng vàng, bạc hoặc ngọc). Phụ kiện này thường dành cho quan văn hoặc ban thưởng cho công thần. Nó có tác dụng như một chiếc thẻ căn cước để kiểm soát việc ra vào hoàng cung, đồng thời thể hiện sự ân sủng của thiên tử.

Trang phục bá quan triều Lý là một hệ thống quy chuẩn kết hợp hài hòa giữa việc hội nhập văn hóa khu vực (Đường - Tống) và tinh thần tự tôn dân tộc. Những chi tiết như mũ dát vàng hay việc tự cung cấp lụa gấm trong nước đã khẳng định vị thế độc lập, hưng thịnh của quốc gia Đại Việt cách đây hàng ngàn năm.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more