Trang phục của hoàng đế không chỉ là lụa là gấm vóc mà còn là minh chứng cho quyền uy, tư tưởng chính trị và văn hóa của cả một triều đại. Trang phục vua nhà Lý được chia thành quy chuẩn rõ ràng với Lễ phục, Thường phục và Tiện phục, thể hiện rõ tinh thần "nội đế ngoại vương" của Đại Việt. Cùng tìm hiểu chi tiết "tủ đồ" của các bậc quân chủ triều Lý qua bài viết dưới đây.
1. Lễ Phục Nhà Lý: Quy Chế Miện Phục Tối Cao
 |
| Phục dựng Cổn Miện nhà Lý |
Lễ phục là trang phục quan trọng nhất, chỉ được nhà vua sử dụng trong các dịp trọng đại như lễ đăng cơ, dịp Tết nguyên đán, ngày triều hội hoặc các sự kiện tế lễ linh thiêng.
 |
| Phục dựng Cổn Miện nhà Lý |
Theo sử sách ghi nhận, lễ phục tối cao của vua nhà Lý là Miện Phục, bao gồm Mũ Miện và Áo Cổn:
Mũ Miện (Mũ Bình Thiên): Khác với lăng kính của điện ảnh hay các tượng thờ dân gian thường khắc họa mũ 4 dây lưu, vua Đại Việt thực tế đội mũ miện có 12 dây lưu với 12 viên ngọc đính kèm.
Áo Cổn: Được thêu đầy đủ 12 chương (hoa văn) mang ý nghĩa vũ trụ và vương quyền bao gồm: Nhật (Mặt trời), Nguyệt (Mặt trăng), Tinh Thìn (Chòm sao), Tảo, Phấn mễ (Gạo trắng), Phủ (Rìu), Phất, Long (Rồng), Hỏa (Lửa), Sơn (Núi), Hoa trùng (Chim trĩ) và Tông di.
Việc sử dụng quy chế 12 dây lưu và 12 chương (vốn là quy chuẩn cao nhất của hoàng đế Trung Hoa) đã khẳng định mạnh mẽ tư tưởng "nội đế ngoại vương" của nhà Lý. Trong quan hệ bang giao có thể xưng thần, nhưng trong bờ cõi Đại Việt, vua nhà Lý giữ vị thế và quy chuẩn ngang hàng với Thiên tử phương Bắc.
2. Thường Phục: Uy Nghi Chốn Triều Đường
Thường phục là trang phục được vua sử dụng trong các buổi thiết triều và xử lý chính sự hàng ngày. Chế độ áo mũ của triều Lý chịu ảnh hưởng sâu sắc từ quy chế của hai triều đại Đường - Tống (Trung Quốc).
Thường phục của nhà vua chủ yếu là Hoàng bào dạng Viên lĩnh (áo cổ tròn). Dựa trên các nghiên cứu lịch sử, hoàng bào triều Lý chia làm hai dạng chính:
 |
| Phục dựng Hoàng bào |
Hoàng bào thêu Bàn Long: Áo thêu hình rồng cuộn ở trước ngực và hai bên vai. Đây là thiết kế phổ biến của các quốc gia quân chủ Á Đông.
Áo bào trơn: Loại áo không có hoa văn, mang vẻ đẹp thanh lịch. Màu sắc có thể là Vàng, Đỏ hoặc Trắng.
Theo sách Lịch Triều Hiến chương loại chí của Phan Huy Chú, chế độ phục sắc triều Lý quy định màu tía (tím) là màu quý nhất dành cho quan lại, trong khi màu Vàng được dành thế độc tôn cho Hoàng đế.
3. Tiện Phục: Sự Giao Thoa Giữa Vương Quyền Và Đời Thường
 |
| Phục dựng lại tiện phục Áo vàng thường tía của vua Lý trong cuốn "Ngàn năm áo mũ" |
Điểm thú vị nhất trong trang phục vua nhà Lý chính là Tiện phục – đồ mặc khi nhàn cư, không thiết triều. Các ghi chép từ sứ thần phương Bắc như Lĩnh Ngoại đại đáp hay An Nam kỷ lược đã phác họa một hình ảnh đế vương vô cùng gần gũi với phong tục dân gian.
Tóc và phụ kiện: Vua cũng búi tóc chuy kế (búi tó) và đi chân đất giống như mọi người dân Giao Chỉ thời bấy giờ. Điểm phân biệt sự quyền quý nằm ở chiếc trâm vàng cài trên tóc.
Áo Sam vàng: Phần thân trên, vua mặc áo Sam màu vàng. Dựa trên áo "Tứ điên" thời đó, áo Sam của vua có thể là loại xẻ vạt tương tự áo Bối tử, với thiết kế cổ tròn hoặc đối khâm.
Thường tía: Phần thân dưới, vua mặc Thường (váy quây) màu tía (tím) trùm ra bên ngoài quần đen.
Trang phục vua nhà Lý không chỉ đa dạng về kiểu dáng mà còn chứa đựng những ý nghĩa lịch sử sâu sắc. Từ bộ Miện phục uy nghi khẳng định độc lập chủ quyền, bộ Thường phục mang tính điển chương bác học, cho đến bộ Tiện phục đi chân đất đậm đà bản sắc dân tộc bản địa. Tất cả đã tạo nên một bức tranh y quan Đại Việt thời Lý vô cùng sinh động và đáng tự hào.
Comments
Post a Comment