Skip to main content

Cân Hoàn Và Giả Thuyết Về Mũ Toàn Hoa – Bồn Hoa Thời Trần

 

tụng quan, quan hầu đời Trần đội một loại mũ có dáng mũ gần như hình lục lăng, có 2 cánh mũ gấp về trước hoặc sau, vuông ngắn

Trang phục quan lại thời Lý – Trần là một trong những hệ thống phục trang đặc sắc của lịch sử Đại Việt. Trong đó, các loại mũ như Toàn Hoa cân (攅化巾) và Bồn Hoa cân (盆化巾) thường được nhắc tới trong sử sách nhưng hình dạng cụ thể lại chưa được xác định rõ ràng.

Một chi tiết quan trọng liên quan đến hai loại mũ này chính là cân hoàn – phụ kiện trang sức gắn trên mũ hoặc khăn đội đầu của quan lại. Những tư liệu còn lại từ sử sách, tranh cổ và khảo cổ học giúp các nhà nghiên cứu đưa ra nhiều giả thuyết về hình dạng thực sự của loại mũ này.

Cân hoàn – phụ kiện trang sức trên mũ quan lại

Cân hoàn thời Tống tìm được tại Giang Tây - Trung Quốc và Cân hoàn trong tranh Hóa lang đồ thời Tống, hình từ sách Ngàn năm áo mũ

Cân hoàn là một dạng trang sức hình vòng tròn dùng để đính vào khăn hoặc mũ. Chất liệu của cân hoàn thường là các vật liệu quý như:

  • vàng
  • bạc
  • ngà
  • đồi mồi

Theo các nghiên cứu về trang phục Đông Á, cân hoàn xuất hiện từ thời Tống và được sử dụng để trang trí trên khăn đội đầu của quan lại. Những hiện vật cân hoàn bằng kim loại đã được tìm thấy trong các di chỉ khảo cổ tại Trung Quốc.

Phụ kiện này không chỉ có giá trị trang trí mà còn thể hiện địa vị và phẩm cấp của người đội trong hệ thống quan phục thời phong kiến.

Cân hoàn trong văn hóa trang phục Đông Á

Cân Hoàn kết hợp với mũ Phốc Đầu + Quan phục

Ngoài Trung Hoa, cân hoàn còn xuất hiện trong trang phục của nhiều quốc gia Đông Á.

Trong Triều Tiên thời Joseon, các loại khăn đội đầu của quan lại cũng có chi tiết vòng trang sức gắn hai bên. Điều này cho thấy cân hoàn từng là một yếu tố trang phục phổ biến trong hệ thống quan phục khu vực.

Trong một số bộ phim cổ trang Hàn Quốc, cân hoàn thường được gắn vào mũ Phốc đầu, kết hợp với quan phục truyền thống, tạo nên hình ảnh trang phục quan lại đặc trưng của thời trung đại Đông Á.

Mũ Toàn Hoa cân trong sử liệu

Cân Hoàn trên khăn dưới thời Choson - Triều Tiên

Trong Đại Việt sử ký toàn thư, Toàn Hoa cân được mô tả khá ngắn gọn với một chi tiết quan trọng:

“Có hai kim hoàn đính hai bên.”

Chi tiết này cho thấy cân hoàn chính là đặc điểm nhận diện nổi bật của loại mũ này.

Tên gọi Toàn Hoa (攅化) có thể hiểu là “tụ lại thành hoa”, gợi ý rằng chiếc mũ có thể được trang trí bằng nhiều họa tiết hoặc trang sức dạng hoa lá.

Tuy nhiên do thiếu hình ảnh cụ thể nên hình dạng chính xác của mũ Toàn Hoa vẫn chưa thể xác định rõ ràng.

Bồn Hoa cân và mô tả trong An Nam chí lược

Trong sách An Nam chí lược, một loại mũ quan dùng khi thường triều được mô tả với các đặc điểm:

  • làm bằng vải
  • màu tía pha biếc
  • phía sau có sáu tua
  • đính kim hoàn bằng vàng hoặc đồi mồi

Những chi tiết này được nhiều nhà nghiên cứu cho rằng có liên quan đến Bồn Hoa cân hoặc Toàn Hoa cân trong hệ thống mũ quan lại thời Trần.

Tên gọi Bồn Hoa (盆化) có thể gợi ý một hình dạng khum tròn giống như chiếc bồn, nhưng đây vẫn chỉ là suy đoán từ ngữ nghĩa.

Manh mối từ tranh Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ

quan hầu, thị vệ đội là loại mũ có hoa văn lục lăng sau gáy giống An am chí lược mô tả

Một nguồn tư liệu hình ảnh quan trọng là bức tranh Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ. Trong tranh, các tụng quan và quan hầu đời Trần đội một loại mũ có đặc điểm:

  • hình dạng gần lục lăng
  • hai cánh mũ gấp về phía trước hoặc phía sau
  • hình dáng khá vuông và thấp

Ngoài ra còn có một loại mũ khác của các quan hầu và thị vệ, phía sau có hoa văn lục lăng giống với mô tả trong An Nam chí lược.

Những hình ảnh này thường được các nhà nghiên cứu dùng làm cơ sở suy đoán về hình dạng mũ Toàn Hoa và Bồn Hoa.

Giả thuyết của Trần Quang Đức

Trong công trình nghiên cứu Ngàn năm áo mũ, học giả Trần Quang Đức đưa ra hai giả thuyết về loại mũ trong tranh:

Giả thuyết thứ nhất

Loại mũ trong tranh chính là Toàn Hoa hoặc Bồn Hoa, nhưng họa sĩ đã vẽ giản lược nên không thể hiện các chi tiết trang sức hoa lá hoặc cân hoàn.

Giả thuyết thứ hai

Loại mũ này không phải Toàn Hoa hay Bồn Hoa, mà là một dạng mũ thường phục của quan cấp thấp thời Trần hiện chưa xác định được tên gọi.

Bối cảnh văn hóa trang phục thời Lý – Trần

Trang phục thời Lý – Trần phản ánh giai đoạn hưng thịnh của văn hóa Đại Việt. Đây là thời kỳ mà trang phục vừa chịu ảnh hưởng từ văn hóa Đông Á, vừa giữ được nhiều yếu tố bản địa.

Hệ thống quan phục bao gồm nhiều loại mũ như:

  • Phốc đầu
  • Đinh tự
  • Bao cân
  • Toàn Hoa
  • Bồn Hoa

Những quy chế trang phục này cho thấy sự phát triển và tính tổ chức cao của triều đình Đại Việt thời trung đại. 

Bạn có thể tham khảo thêm tại trang Dữ Liệu Việt Phục.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more