Skip to main content

Khám Phá Kiểu Tóc Và Trang Sức Đầu Thời Lý - Trần Qua Tư Liệu Khảo Cổ

Khám phá chi tiết các kiểu búi tóc, quấn khăn và trang sức đầu của nam giới và nữ giới người Việt thời Lý - Trần qua các tư liệu khảo cổ và hình họa phục dựng độc đáo.

1. Giá trị của tư liệu khảo cổ trong phục dựng Việt Phục

Trong hành trình phục dựng văn hóa cổ truyền, y phục chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại chính là phong cách làm tóc (Thủ sức) và trang sức, những yếu tố quyết định đến phong thái và sự chính xác của một bộ Việt Phục hoàn chỉnh. Đặc biệt, thời Lý - Trần (thế kỷ 11 - 14) là giai đoạn rực rỡ nhưng tư liệu còn hạn chế.

Hai bức ảnh trên là những "chìa khóa" quý giá. Chúng bao gồm các hiện vật tượng gốm khảo cổ (như đầu tượng Apsara, tượng người hầu tại Hoàng thành Thăng Long) và các sơ đồ hình họa phỏng dựng. Chúng ta hãy cùng phân tích sâu về phong cách làm tóc của người Việt thời kỳ này qua hai phần nam và nữ.

2. Kiểu tóc và trang sức đầu Nam giới thời Lý - Trần

Trái với quan niệm thông thường, nam giới Đại Việt thời Lý - Trần có lối làm tóc vô cùng đa dạng, phản ánh cả sự mạnh mẽ của hào khí Đông A lẫn sự mộc mạc của đời sống lao động.

Các kiểu búi tóc phổ biến

Kiểu tóc và trang sức đầu Nam giới thời Lý - Trần

Qua các hình họa, chúng ta có thể nhận thấy nam giới không chỉ có một kiểu tóc duy nhất:

  • Tóc búi cao (Búi tó): Kiểu tóc này xuất hiện rộng rãi ở cả tầng lớp quý tộc lẫn bình dân. Tóc được chải gọn lên đỉnh đầu và búi lại chặt chẽ.

  • Tóc tết vòng: Một biến thể cầu kỳ hơn (như có thể thấy ở hình 9, ảnh 1), nơi tóc được tết thành bím dài rồi quấn quanh đầu như một chiếc vòng, tạo vẻ ngoài nghiêm nghị.

Cách quấn khăn và tiện phục

Tư liệu ở ảnh 2 thể hiện rõ lối sống sinh hoạt hàng ngày:

  • Khăn đầu rìu: Một dải vải thô được quấn quanh đầu và thắt nút ở phía trước (hoặc lệch một bên), với hai đuôi khăn vểnh lên như hình lưỡi rìu. Đây là kiểu "tiện phục" đặc trưng của nông dân và người lao động để giữ tóc gọn gàng.

  • Tóc để xõa hoặc cắt ngắn: Một số hình ảnh (số 7, 8 ảnh 2) cho thấy nam giới cũng có thể để tóc xõa tự nhiên phía sau, hoặc cắt ngắn chấm vai để thuận tiện.

3. Kiểu tóc và trang sức đầu Nữ giới thời Lý - Trần

Vẻ đẹp của phụ nữ thời Lý - Trần được miêu tả là sự kết hợp giữa nét thanh thoát, nhẹ nhàng của Phật giáo và sự khéo léo, cầu kỳ.

Trang sức đầu (Diệp sáp và Trâm cài)

Kiểu tóc và trang sức đầu Nữ giới thời Lý - Trần

Các pho tượng ở ảnh 1 (số 1, 3, 5) là minh chứng rõ nét nhất cho sự xa hoa của giới thượng lưu:

  • Diệp sáp: Những mảnh trang sức bằng kim loại (vàng, bạc) được chế tác tỉ mỉ với họa tiết hoa cánh sen, đám mây cụm, được cài vòng quanh búi tóc hoặc trên đỉnh đầu.

  • Vòng cổ: Đi kèm với thủ sức là những bộ vòng cổ kết hợp nhiều chuỗi hạt, tạo nên vẻ uy nghiêm nhưng vẫn mềm mại cho các nhân vật tượng thờ như chim thần Ca Lăng Tần Già hoặc Apsara.

Nghệ thuật búi tóc và quấn khăn dân gian

Phụ nữ dân gian thường tối giản nhưng không kém phần duyên dáng (như ảnh 2):

  • Búi tóc hình rẻ quạt: Tóc được búi cao trên đỉnh đầu và tạo hình xòe nhẹ ra (Hình 7, ảnh 1).

  • Khăn vuông quấn đầu: Thay vì trang sức kim loại, phụ nữ sử dụng khăn vuông quấn gọn mái tóc, vừa che nắng vừa tạo nên nét đẹp mộc mạc đặc trưng của phụ nữ Bắc Bộ xưa.

4. Kết luận

Hai bức ảnh này không chỉ là những mảnh ghép khảo cổ lạnh lẽo mà là hơi thở của một thời đại hào hùng. Chúng cung cấp nền tảng khoa học vững chắc cho bất kỳ ai muốn tìm hiểu, thiết kế hoặc phục dựng Việt Phục thời Lý - Trần đúng tinh thần và thẩm mỹ của tổ tiên.

Bạn có thể tham khảo thêm các loại Việt phục khác tại fanpage: Dữ Liệu Việt phục 

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more