Khám phá chi tiết hệ thống trang phục của vua nhà Lý bao gồm Miện phục 12 lưu, Hoàng bào viên lĩnh và tiện phục áo Sam vàng. Dữ liệu Việt Phục chính xác từ sử liệu Đường - Tống.
Triều đại nhà Lý (1009 – 1225) không chỉ đặt nền móng cho nền độc lập tự chủ lâu dài của dân tộc mà còn định hình nên một hệ thống lễ nghi, phục sức vô cùng chuẩn mực. Trang phục vua nhà Lý là một sự kết hợp tinh tế giữa việc tiếp thu điển chương phương Bắc (Đường - Tống) và giữ gìn bản sắc văn hóa đặc trưng của người Giao Chỉ. Để có cái nhìn sâu sắc hơn, chúng ta cần phân tách trang phục của thiên tử thành 3 dạng thức chính: Lễ phục, Thường phục và Tiện phục.
1. Lễ Phục: Miện Phục – Biểu Tượng Của Thiên Tử Phương Nam
 |
| Phác thảo Cổn miện Lý dựa trên công trình khảo cứu của đội ngũ Đại Việt Phong Hoa |
Lễ phục là loại trang phục cao cấp nhất, chỉ được vua sử dụng trong các dịp tế lễ thiêng liêng, Tết, triều hội hoặc ngày đăng cơ.
 |
| Trang phục Cổn Miện thời Lý – Trần dựa theo phù điêu Ngô thị gia bi |
Mũ Miện 12 dây lưu
Một hiểu lầm phổ biến trong dân gian và phim ảnh là vua Việt đội mũ 4 dây lưu. Tuy nhiên, theo đúng quy chế "nội đế ngoại vương", vua nhà Lý đội mũ Bình Thiên có 12 dây lưu, mỗi dây đính 12 viên ngọc quý. Thiết kế này khẳng định vị thế hoàng đế của quân chủ Đại Việt trong phạm vi lãnh thổ quốc gia.
Áo Cổn 12 chương
Đi kèm với mũ Miện là Áo Cổn với đầy đủ 12 chương (hoa văn biểu tượng cho đức hạnh của vua):
Nhóm biểu tượng thiên văn: Nhật, Nguyệt, Tinh Thìn.
Nhóm biểu tượng tự nhiên và đạo đức: Sơn (núi), Long (rồng), Hoa trùng (chim trĩ), Tông di (cốc tế), Tảo, Hỏa (lửa), Phấn mễ (gạo trắng), Phủ (rìu), Phất.
2. Thường Phục: Hoàng Bào Và Ảnh Hưởng Đường - Tống
Thường phục là trang phục mặc trong các buổi thiết triều hoặc làm việc hàng ngày. Do nhà Lý tương ứng với thời Tống (Trung Hoa), nên quy chế Việt Phục giai đoạn này chịu ảnh hưởng rõ rệt từ phong cách Đường - Tống.
 |
| Tranh chân dung Đường Thái Tông Lý Thế Dân mặc Hoàng Bào |
Kiểu dáng: Chủ yếu là dạng áo Viên lĩnh (cổ tròn).
Màu sắc và họa tiết: Vua thường mặc Hoàng bào màu vàng. Có hai xu hướng thẩm mỹ: một là thêu hoa văn Bàn Long (rồng cuộn) trước ngực và vai; hai là loại áo bào trơn thanh nhã (có thể có màu vàng, đỏ hoặc trắng).
Sự phân bậc: Theo Lịch triều hiến chương loại chí, trong khi bá quan mặc màu tía là quý nhất, thì màu vàng là màu sắc "kiêng" dành riêng cho bậc bề trên (vua).
3. Tiện Phục: Sự Gần Gũi Và Bản Sắc Dân Tộc
 |
| Áo Bối Tử xẻ 4 vạt, ở giữa có thể đính cúc hoặc dải buộc trong minh hoạ Tam Tài đồ hội |
Tiện phục là trang phục khi vua nhàn cư, không phải thực hiện các nghi lễ chính trị. Đây là nơi thể hiện rõ nét nhất phong tục tập quán của người Việt cổ.
 |
| Phục dựng lại tiện phục Áo vàng thường tía của vua Lý trong cuốn "Ngàn năm áo mũ" |
Áo Sam vàng và Thường tía
Theo ghi chép của các sứ thần phương Bắc trong Lĩnh Ngoại đại đáp, vua nhà Lý khi nhàn cư có phong cách rất phóng khoáng: búi tóc chuy kế, cài trâm vàng và đi chân đất.
Áo Sam vàng: Là dạng áo xẻ vạt (đối khâm hoặc xẻ tà như áo Tứ Điên/Bối Tử), thường có cổ tròn hoặc đối khâm.
Thường (Váy quây): Vua mặc Thường tía (váy quây màu tím) bên ngoài quần. Đây là một dạng phục sức phổ biến cho cả nam và nữ thời bấy giờ, thể hiện đặc trưng thẩm mỹ của y phục Việt cổ.
Hệ thống trang phục của vua nhà Lý là minh chứng cho một triều đại tự cường, có quy chế y quán rõ ràng và tinh tế. Việc phân định giữa Lễ phục uy nghiêm, Thường phục sang trọng và Tiện phục gần gũi đã tạo nên một hình ảnh đế vương nhà Lý vừa chuẩn mực theo điển chương, vừa gắn bó mật thiết với phong tục dân tộc.
Để tìm hiểu sâu hơn về các hiện vật phục dựng, bạn có thể tham khảo tại D
Comments
Post a Comment