Skip to main content

Trang Phục Vua Lê Chúa Trịnh Thời Lê Trung Hưng: Quy Chế Và Sự Biến Đổi

Khám phá chi tiết quy chế trang phục Vua Lê và Chúa Trịnh thời Lê Trung Hưng. Tìm hiểu về mũ Xung Thiên, Hoàng bào vua Lê, Tử bào chúa Trịnh và di vật Long bào Lê Dụ Tông.

Thời kỳ Lê Trung Hưng (1533 – 1789) ghi dấu ấn trong lịch sử Việt Nam với thể chế chính trị "lưỡng đầu" độc đáo: Vua Lê - Chúa Trịnh. Sự đan xen về quyền lực giữa cung vua và phủ chúa không chỉ ảnh hưởng đến chính trị mà còn làm thay đổi sâu sắc quy chế y quan. Từ việc phế bỏ bộ Cổn Miện đến sự ảnh hưởng của Minh chế giai đoạn muộn, trang phục Vua - Chúa thời Lê Trung Hưng là một minh chứng sống động cho dòng chảy văn hóa Đại Việt thế kỷ 17-18.

1. Sự Thống Nhất Giữa Lễ Phục Và Triều Phục

Tranh vẽ phục dựng triều phục mũ Xung Thiên + Hoàng bào của vua Lê Dụ Tông trong sách Ngàn năm áo mũ
Tranh vẽ phục dựng triều phục mũ Xung Thiên + Hoàng bào của vua Lê Dụ Tông trong sách Ngàn năm áo mũ

Khác với thời Lê Sơ, khi nhà vua có bộ Cổn Miện riêng biệt cho các dịp đại lễ tế tự, thời Lê Trung Hưng quy chế này dần bị lược bỏ.

  • Vua Lê: Khi lên ngôi, ban chiếu hay tế Giao, nhà vua thống nhất sử dụng mũ Xung Thiên và Hoàng bào. Theo sử gia Phan Huy Chú, kiểu dáng mũ Xung Thiên lúc này không quá khác biệt so với mũ Phốc Đầu của quan lại, làm giảm đi phần nào sự tôn nghiêm so với chế độ cũ.

Bản vẽ phục dựng long bào vua Lê Dụ Tông trong bộ phim tài liệu Đi tìm trang phục Việt,
Bản vẽ phục dựng long bào vua Lê Dụ Tông trong bộ phim tài liệu Đi tìm trang phục Việt,

  • Chúa Trịnh: Trong các dịp đại lễ như tế Giao hay tiến tôn, Chúa Trịnh cũng đội mũ Xung Thiên, đeo đai ngọc nhưng mặc Tử bào (áo bào màu tía) để phân biệt với sắc vàng của Thiên tử.

2. Trang Phục Trong Đại Lễ Tế Giao: Uy Quyền Của Vua Lê

Dù Chúa Trịnh nắm thực quyền, nhưng trong lễ tế Giao - nghi lễ thiêng liêng nhất để giao tiếp với trời đất, vị thế của Vua Lê vẫn là tối thượng.

  • Sắc phục Huyền bào: Trên đường từ cửa Đại Hưng ra đàn tế, Vua Lê mặc áo mũ màu Huyền (đen tuyền). Đây là màu sắc truyền thống của áo tế trời (tương tự màu áo Cổn cổ).

  • Nghi thức thay áo: Khi đến nhà Đại Thứ, nhà vua mới thay sang mũ Xung Thiên và Hoàng bào để hành lễ. Lúc này, Chúa Trịnh và bá quan văn võ đều phải theo hầu và thực hiện lễ bái theo đúng nghi thức quân thần.

3. Diện Mạo Hoàng Bào Qua Di Vật Vua Lê Dụ Tông

Hoa văn Long Vân đại hội dạng cuốn tròn (Viên Long) lấy từ sách Trang phục triều Lê - Trịnh
Hoa văn Long Vân đại hội dạng cuốn tròn (Viên Long) lấy từ sách Trang phục triều Lê - Trịnh

Năm 1958, cuộc khai quật mộ vua Lê Dụ Tông (trị vì 1705 – 1729) đã cung cấp tư liệu thực tế vô giá về trang phục cung đình thời bấy giờ.

  • Đặc điểm mỹ thuật: Tấm hoàng bào của vua Lê Dụ Tông có trang trí họa tiết rồng, mây và sóng nước rất gần gũi với phong cách cuối Minh - đầu Thanh tại Trung Quốc.

  • Ảnh hưởng ngoại bang: Điều này lý giải qua sự kiện năm 1718, khi Nguyễn Công Hãng đi sứ đã tìm hiểu điển chương nhà Minh để định lại chế độ y phục trong nước vào năm 1721. Sự giao thoa này tạo nên một diện mạo mới cho trang phục cung đình Lê Trung Hưng: vừa giữ nét truyền thống Đại Việt, vừa cập nhật những xu hướng mỹ thuật đương đại của khu vực.

4. Áo Bào Của Chúa Trịnh: Kiểu Thức Long Vân Đại Hội

Đến nửa sau thế kỷ 18, trang phục của các Chúa Trịnh ngày càng được hoàn thiện và sang trọng hóa.

Áo hẹp tay của thế tử thời Trịnh
Áo hẹp tay của thế tử thời Trịnh

  • Họa tiết: Năm 1777, triều đình chuẩn định Chúa Trịnh sử dụng áo thêu kiểu Long vân đại hội (Rồng cuốn trong mây), một đồ án trang trí cao cấp tương tự như áo bào của nhà vua.

  • Chất liệu và Màu sắc: Chúa Trịnh thường dùng các loại vải cao cấp như sa đoạn Bắc. Màu sắc được thay đổi linh hoạt tùy theo tính chất buổi lễ:

    • Màu Thiên thanh (Xanh da trời): Dùng trong lễ trừ tịch, yết điện Kính Thiên.

    • Màu Nguyên thanh (Xanh đen): Dùng trong lễ sinh nhật các tiên vương tại Thái Miếu.

    • Màu Thâm: Dùng trong các ngày kỵ nhật để thể hiện sự cung kính.

Trang phục Vua, Chúa thời Lê Trung Hưng là sự phản chiếu chính xác bối cảnh lịch sử thời đại. Dù có sự lấn lướt về quyền lực, nhưng sự phân định rạch ròi giữa sắc Vàng (Vua) và sắc Tía (Chúa), cũng như sự tồn tại của sắc Huyền trong tế lễ, đã giữ cho kỷ cương triều đình một ranh giới tôn ti nhất định. Những di vật như Long bào Lê Dụ Tông mãi là kho báu để hậu thế tìm hiểu về một thời kỳ "Vua Lê - Chúa Trịnh" đầy biến động.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more