Skip to main content

Trang Phục Việt Thời Ngô - Đinh - Tiền Lê: Phục Dựng Y Quan Thế Kỷ X

Tìm hiểu chi tiết về trang phục thời Ngô, Đinh, Tiền Lê dựa trên sử liệu và nghiên cứu hiện đại. Khám phá sự giao thoa văn hóa Đường - Tống và tinh thần tự chủ của cổ phục Việt thế kỷ X.

Trang phục Việt Nam thời kỳ Ngô - Đinh - Tiền Lê (938 – 1009) luôn là một bài toán khó đối với các nhà nghiên cứu do khoảng cách thời gian quá xa và sự thiếu hụt hiện vật. Tuy nhiên, thông qua các bộ chính sử và các công trình nghiên cứu uy tín như "Ngàn năm áo mũ" của Trần Quang Đức, diện mạo y quan thời kỳ này đã dần được hé lộ, cho thấy một thời đại tự chủ với quy chế áo mũ vô cùng nghiêm ngặt và sang trọng.

1. Nguyên lý xây dựng hệ thống phục sắc: "Y quan Đường chế độ"

Trong suốt thời kỳ phong kiến, triều đình Việt Nam luôn coi điển chương, văn hiến của các triều đại lớn như Đường, Tống là nguồn tham khảo chính thống. Đây không đơn thuần là sự mô phỏng, mà là một cách để khẳng định vị thế của Đại Việt sánh ngang với các quốc gia đồng văn trong khu vực.

Sử gia thường dùng cụm từ "đại đồng tiểu dị" để mô tả hiện tượng này: cùng chung một nền tảng văn hóa nhưng có những biến dị độc đáo mang bản sắc riêng của dân tộc. Bài thơ của Hồ Quý Ly đã khẳng định rất rõ: "Y quan Đường chế độ / Lễ nhạc Hán quân thần", cho thấy sự ảnh hưởng sâu sắc của phục sức nhà Đường đối với trang phục cung đình nước ta.

Trang phục hoàng hậu Dương Vân Nga - hoàng hậu lưỡng triều Đinh - Tiền Lê: yếm, thường, áo đối khâm, phượng quan.
Trang phục hoàng hậu Dương Vân Nga - hoàng hậu lưỡng triều Đinh - Tiền Lê: yếm, thường, áo đối khâm, phượng quan.

2. Những dấu mốc lịch sử trong quy chế trang phục thế kỷ X

Dựa trên "Đại Việt sử ký toàn thư", chúng ta thấy rõ nỗ lực thiết lập trật tự triều nghi ngay từ những ngày đầu độc lập:

  • Năm 939 (Thời Ngô Quyền): Sau khi xưng vương, Ngô Quyền đã "chế định triều nghi, phẩm phục". Đây là lần đầu tiên màu sắc trang phục được sử dụng làm tiêu chí để phân biệt chức vụ, phẩm hàm của bá quan.

  • Thời Tiền Lê (Lê Đại Hành): Các ghi chép cho thấy vua Lê Đại Hành khi lên ngôi đã mặc áo Long cổn, mũ sức trân châu. Điều này minh chứng cho việc sử dụng lễ phục cao cấp nhất dành cho thiên tử ngay từ thế kỷ X.

  • Năm 1006 (Thời Lê Ngọa Triều): Triều đình thực hiện một đợt cải cách lớn, đổi lại quan chế và triều phục cho cả văn võ quan viên và tăng đạo theo quy chế nhà Tống.

3. Đối chiếu với lịch sử khu vực: Sự giao thoa Đường - Tống

Trang phục thập đại tướng quân/vua Lê Hoàn trong cảnh chuyển giao quyền lực từ nhà Đinh sang Tiền Lê.
Trang phục thập đại tướng quân/vua Lê Hoàn trong cảnh chuyển giao quyền lực từ nhà Đinh sang Tiền Lê.

Giai đoạn 938 – 1009 của nước ta tương ứng với thời kỳ chuyển giao từ cuối đời Đường sang đầu đời Tống tại Trung Quốc. Do đó, trang phục Việt thời Ngô - Đinh - Tiền Lê mang đậm hơi hướng của hai triều đại này:

  • Ảnh hưởng nhà Đường: Thể hiện qua các dạng áo cổ tròn (Viên lĩnh), cổ chéo (Giao lĩnh) và hệ thống màu sắc phân bậc.

Trang phục Thị nữ thời Đinh - Tiền Lê: áo giao lĩnh, thường
Trang phục Thị nữ thời Đinh - Tiền Lê: áo giao lĩnh, thường

  • Ảnh hưởng nhà Tống: Thể hiện rõ nét hơn vào cuối thời Tiền Lê với những quy định chặt chẽ hơn về mũ mão và họa tiết trang trí.

4. Phục dựng trang phục qua điện ảnh: Phim "Đại Hành Hoàng Đế"

Trang phục binh lính thời Đinh - Tiền Lê
Trang phục binh lính thời Đinh - Tiền Lê

Một trong những nỗ lực đáng ghi nhận trong việc đưa trang phục thế kỷ X đến gần hơn với công chúng là bộ phim tài liệu lịch sử "Đại Hành Hoàng Đế" (2023). Bộ phim đã nhận được sự đánh giá cao từ giới chuyên môn về mặt tạo hình:

  • Tính chân thực: Phỏng dựng dựa trên các nghiên cứu về cổ phục Đường - Tống.

  • Tính thẩm mỹ: Sử dụng chất liệu vải lụa, gấm cùng các họa tiết thêu tay tỉ mỉ, xóa tan quan niệm sai lầm về việc trang phục thời kỳ đầu độc lập là đơn điệu hay thô sơ.

Trang phục thời Ngô - Đinh - Tiền Lê không chỉ đơn thuần là quần áo, mà là biểu tượng của tinh thần tự cường dân tộc. Dù học hỏi quy chế từ phương Bắc, nhưng bằng bàn tay tài hoa và tư duy độc lập, cha ông ta đã tạo nên một hệ thống y quan chuẩn mực, làm tiền đề cho sự rực rỡ của trang phục thời Lý - Trần về sau.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more