Skip to main content

Trang Phục Thời Nhà Mạc (1527 - 1592): Dấu Ấn Kế Thừa Và Sự Độc Đáo Qua Các Pho Tượng Cổ

 Khám phá chi tiết trang phục thời nhà Mạc (1527-1592). Tìm hiểu bí ẩn về Lễ phục, Triều phục của vua nhà Mạc với mũ chữ Vương và mũ đính chim Hạt độc đáo qua các di tích lịch sử.

Giai đoạn trị vì 66 năm của nhà Mạc (1527 - 1592) là một khoảng thời gian đầy biến động nhưng cũng để lại nhiều di sản văn hóa đặc sắc. Sau khi lật đổ nhà Lê sơ, Mạc Đăng Dung xưng đế. Dù có nhiều cải cách, điển chương và chế độ trang phục thời nhà Mạc về cơ bản vẫn lấy nền tảng từ quy chế thời Hồng Đức. Tuy nhiên, qua các pho tượng thờ cổ kính cất giấu trong các ngôi chùa vùng châu thổ sông Hồng, diện mạo hoàng gia nhà Mạc hiện lên với những nét cá tính vô cùng khác biệt.

1. Bối cảnh lịch sử và sự kế thừa quy chế quan phục triều Lê

Ngay sau khi lên ngôi, Thái Tổ Mạc Đăng Dung lo sợ lòng dân còn hướng về nhà Lê nên chủ trương tuân thủ các chế độ cũ. Đến khi đất nước bước vào giai đoạn thái bình thịnh trị (đời Thái Tổ, Thái Tông), triều đình mới lệnh cho Nguyễn Quốc Hiến khảo xét và định lại điển lệ. Dẫu vậy, đại thể y quan, áo mũ của bá quan văn võ triều Mạc vẫn noi theo chế độ quan phục được xác lập từ thời vua Lê Thánh Tông.

Hình tượng Mạc Đăng Dung

Tuy nhiên, sự khác biệt và sáng tạo tạo nên dấu ấn Việt phục thời kỳ này lại nằm ở trang phục của chính các vị vua Mạc.

2. Khám phá bí ẩn trang phục vua nhà Mạc qua hệ thống tượng thờ

Tượng hoàng thân nhà Mạc
Tượng hoàng thân nhà Mạc

Nhờ sự tồn tại của các pho tượng vua Mạc tại chùa Trà Phương, Phúc Hải, Nhân Trai (Hải Phòng), chùa Ngo (Hà Nội) hay chùa Võ Cường (Bắc Ninh), các nhà nghiên cứu đã phác họa được hai kiểu mũ áo hoàng gia phổ biến nhất giai đoạn này:

2.1. Lễ phục: Mũ hình trụ chữ Vương (王) và Áo đoàn lĩnh

Đây được xem là dạng Lễ phục trang trọng của các vua Mạc trong các dịp đại điển.

  • Về Mũ: Mũ có hình trụ, đỉnh bằng. Điểm nhấn đặc sắc nhất là mặt trước mũ được chạm nổi chữ Vương (王). Ở một số di tích như chùa Phúc Hải, Phúc Linh, phía trên mũ còn xuất hiện thêm miện bản.

  • Về Áo: Vua mặc áo đoàn lĩnh (cổ tròn), bên trong mặc lót áo giao lĩnh cổ chéo truyền thống. Từ phần ức trở xuống, áo được thắt một dải phục sức xếp chồng lên ba lớp và buông dài xuống chân, có tạo hình tương tự như "tế tất" trong Lễ phục cổ đại.

2.2. Triều phục và Thường phục: Mũ dạng ống đính chim Hạt và Áo Bổ tử rồng

Kiểu phục sức thứ hai mang đậm nét uy dũng, thể hiện nguồn gốc xuất thân từ quan võ của Thái Tổ Mạc Đăng Dung:

  • Về Mũ: Mũ có dạng ống thẳng với nhiều nếp gấp, tương tự như mũ Thông Thiên, được đính thêm các hạt ngọc châu lấp lánh. Đặc biệt, thay vì dùng trang sức Bác sơn (Tam sơn) như chúa Trịnh sau này, trán mũ vua Mạc lại đính trang sức hình chim dang cánh bay chúc đầu xuống.

    • Góc nhìn lịch sử: Cấu trúc chim bay chúc đầu này rất gần gũi với loại mũ Hạt Quan của quan võ thời Hán - Đường. Sách Khang Hy tự điển chép: "Hạt là loài chim giống chim trĩ, nếu bị xâm phạm sẽ lao thẳng vào chiến đấu, dẫu chết chẳng từ". Đây có thể là một biểu tượng tôn vinh tinh thần thượng võ của vương triều.

Tranh vẽ vua Mạc Thái Tông
Tranh vẽ vua Mạc Thái Tông

  • Về Áo: Hầu hết các tượng thờ khắc họa vua mặc áo bào cổ tròn có Bổ tử hình rồng. Tuy nhiên, đối chiếu với tư liệu tranh An Nam lai uy đồ sách, chân dung Mạc Đăng Dung lại được vẽ mặc áo giao lĩnh (tương tự thường phục chúa Trịnh Sâm). Các nhà nghiên cứu phỏng đoán đây lần lượt là Triều phục và Thường phục của hoàng gia.

3. Khoảng trống tư liệu về trang phục hậu phi và quan lại

Do những biến thiên của lịch sử, tư liệu về trang phục thời nhà Mạc không còn nhiều. Trang phục của hậu phi triều Mạc được cho là có những nét tương đồng lớn với phong cách thời Lê Trung Hưng sau này, với các dạng áo khoác đối khâm, giao lĩnh quen thuộc của phụ nữ quyền quý thuở xưa.

Dù mượn điển lệ của nhà Lê sơ làm gốc, trang phục thời nhà Mạc vẫn khéo léo lồng ghép những chi tiết tạo hình đầy tính biểu tượng như chữ Vương hay linh điểu chúc đầu. Việc giải mã các pho tượng cổ không chỉ giúp chúng ta hình dung rõ hơn về diện mạo cổ nhân mà còn bồi đắp thêm sự phong phú cho dòng chảy văn hóa, lịch sử trang phục truyền thống Việt Nam.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more