Skip to main content

Trang phục dân gian thời Lê Sơ – Lê Trung Hưng: Vẻ đẹp mộc mạc của y phục Đại Việt

 Trang phục dân gian thời Lê Sơ – Lê Trung Hưng (thế kỷ XV – XVIII) phản ánh rõ nét đời sống văn hóa và phong tục của người Việt trong xã hội Đại Việt. Qua các ghi chép lịch sử và tranh vẽ cổ, có thể thấy người dân thời kỳ này chủ yếu mặc áo giao lĩnh vạt chéo và áo cổ tròn bốn vạt.

Trong đó, áo giao lĩnh được xem là kiểu y phục phổ biến và tiêu biểu nhất, xuất hiện rộng rãi từ tầng lớp bình dân cho đến giới trí thức.

Áo giao lĩnh – dạng quốc phục phổ biến của người Việt

Tranh vẽ một nam giới Đàng Ngoài trong cuốn Boxer Codex (1590) - lưu ý chiếc mũ mà người này đội không phải là mũ Bình Đính mà là mũ lục hợp làm từ sáu mảnh vải khâu lại với nhau cũng có thể coi là một dạng biến thể của mũ Bình Đính

Áo giao lĩnh là loại áo có cổ chéo, hai vạt bắt chéo sang bên, thân áo dài gần tới gót chân. Tay áo thường rộng, tạo cảm giác vừa trang nhã vừa thoải mái khi vận động.

Trong cuốn Tập du ký mới và kỳ thú về vương quốc Đàng Ngoài (1681), nhà du hành người Pháp Jean Baptiste Tavernier từng mô tả trang phục người Việt như sau:

Người dân ăn mặc trang trọng nhưng giản dị, với áo dài gần giống áo dài của Nhật Bản; đàn ông và phụ nữ mặc khá giống nhau và thường thắt lưng lụa ở giữa thân.

Qua mô tả này có thể thấy áo giao lĩnh không chỉ phổ biến trong dân gian mà còn là trang phục quen thuộc của xã hội Đại Việt thời bấy giờ.

Quy định y phục dưới thời Lê – Trịnh

Nam giới Việt Nam trong Hoàng Thanh chức cống đồ

Trong Phủ biên tạp lục, học giả Lê Quý Đôn ghi lại việc triều đình chúa Trịnh ban hành quy định về trang phục khi quản lý vùng Thuận Hóa. Theo đó, người dân được khuyến khích mặc áo trực lĩnh (áo giao lĩnh) với tay áo ngắn để thuận tiện sinh hoạt và lao động.

Áo được may khép hai bên nách, không chiết eo, thể hiện phong cách giản dị và thực dụng.

Màu sắc của y phục dân gian cũng khá đơn giản, phổ biến nhất là:

  • màu trắng (màu tự nhiên của vải)
  • màu nâu
  • màu đen

Những gam màu này phù hợp với đời sống thường nhật và điều kiện sản xuất vải vóc lúc bấy giờ.

Trang phục của Nho sĩ và tầng lớp trí thức

Tranh vẽ Nho sĩ thời Lê Trung Hưng mặc áo giao lĩnh đội mũ Bình đính, nguồn lấy từ nhóm Đại Việt cổ phong

Một hình ảnh quen thuộc trong xã hội Đại Việt thời Lê là Nho sĩ mặc áo giao lĩnh và đội mũ Bình Đính màu đen.

Trang phục này thể hiện sự thanh nhã, điềm đạm của tầng lớp trí thức. Trong nhiều bức tranh truyền thần còn lưu lại từ thời Lê Trung Hưng, các danh nhân và quan lại thường xuất hiện với kiểu phục sức này.

Đây cũng là phong cách ăn mặc phổ biến của giới học giả và thầy đồ trong các trường học truyền thống thời bấy giờ.

Áo cổ tròn bốn vạt – kiểu áo song song tồn tại

Kiến trung hầu Trịnh Đình Kiên ( 1715 - 1786)

Bên cạnh áo giao lĩnh, trong dân gian còn tồn tại áo cổ tròn bốn vạt. Kiểu áo này có cổ tròn, thân áo chia làm bốn vạt và thường được mặc khi lao động hoặc sinh hoạt thường ngày.

Trong một số tranh cổ như Giảng học đồ, các tiểu đồng hoặc người phục dịch thường mặc loại áo cổ tròn này, cho thấy nó cũng là một phần của trang phục đời sống thời Lê.

Tục đóng khố và cách ăn mặc của người Việt

Một đặc điểm đáng chú ý của trang phục nam giới thời Lê là tục đóng khố.

Theo ghi chép trong Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức, trước cuộc cải cách trang phục của chúa Nguyễn Phúc Khoát năm 1744, người Việt ở Gia Định vẫn:

  • xõa tóc
  • đi chân đất
  • đàn ông đóng khố
  • phụ nữ mặc váy và yếm

Cách ăn mặc này vốn đã xuất hiện từ thời Lý – Trần và tiếp tục duy trì trong nhiều thế kỷ sau đó.

Trong nhiều bức tranh cổ về cảnh sinh hoạt, khiêng kiệu hay lao động, các phu kiệu và binh lính vẫn đóng khố, cho thấy đây là trang phục phù hợp với khí hậu nóng ẩm và công việc nặng nhọc.

Vẻ đẹp giản dị của trang phục dân gian Đại Việt

Trang phục dân gian thời Lê Sơ – Lê Trung Hưng mang những đặc trưng rất riêng:

  • Kiểu dáng rộng rãi, thoải mái
  • Màu sắc giản dị
  • Phù hợp với khí hậu và lao động
  • Kế thừa nhiều yếu tố từ trang phục thời Lý – Trần

Những chiếc áo giao lĩnh, váy, yếm và khố đã góp phần tạo nên diện mạo văn hóa đặc trưng của người Việt trong lịch sử.

Ngày nay, nhiều nhà nghiên cứu và các nhóm phục dựng trang phục truyền thống đang cố gắng tái hiện lại những bộ y phục này để giúp công chúng hiểu rõ hơn về di sản trang phục Đại Việt.

Bạn có thể tham khảo thêm tại trang Dữ Liệu Việt Phục.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more