Tìm hiểu chi tiết về trang bị nặng của quân đội thời Lê Trung Hưng. Khám phá 3 loại mũ trụ điển hình qua ghi chép lịch sử, phù điêu cổ và sách Ngàn Năm Áo Mũ.
Bên cạnh sự phát triển rực rỡ của văn hóa nghệ thuật, quân sự Đại Việt thời Lê Trung Hưng cũng sở hữu những quy chuẩn rất rõ ràng về giáp phục. Trong đó, trang phục quân đội thời Lê Trung Hưng - đặc biệt là các trang bị hạng nặng như mũ trụ đóng vai trò cốt lõi trong việc bảo vệ binh sĩ nơi sa trường. Cùng đối chiếu các tư liệu lịch sử và di vật để có cái nhìn rõ nét nhất về loại quân trang này.
1. Sự Hình Thành Khôi Giáp Thời Lê Trung Hưng Qua Thư Tịch Cổ
Các ghi chép từ phương Bắc cung cấp cho chúng ta những manh mối quan trọng về trang bị của quân đội Đại Việt. Theo sách Thanh triều văn hiến thông khảo, binh chế triều Lê Trung Hưng quy định việc mặc áo Đa La ni kết hợp với mũ trụ được gọi là Khôi Giáp (hoặc Giáp Trụ).
Điều này hoàn toàn trùng khớp với các di tích hiện còn. Tại lăng Dinh Hương (Bắc Giang), bức tượng hai vị tướng sĩ canh cổng được tạc với trang phục áo giao lĩnh, đầu đội mũ trụ vành hẹp, tay cầm trùy. Đây là minh chứng bằng đá sống động nhất cho kiểu quân trang được miêu tả trong sử sách. Dù vậy, giáp phục thời kỳ này không chỉ dừng lại ở một kiểu dáng duy nhất.
2. Phân Loại 3 Dạng Mũ Trụ Điển Hình Thời Lê Trung Hưng
Qua việc khảo sát và tổng hợp toàn bộ các tranh tượng, phù điêu gỗ thời Lê Trung Hưng, các nhà nghiên cứu (tiêu biểu như học giả Trần Quang Đức trong cuốn Ngàn năm áo mũ) đã chỉ ra rằng các mẫu mũ trụ có sự đồng nhất cao và được chia làm 3 loại chính:
Dạng 1 - Mũ Đâu Mâu có giáp bảo vệ: Mũ có một phần vành rất dày nhưng không chìa ra ngoài quá nhiều (hoặc không có vành). Điểm nhấn là mũ được trang bị thêm phần giáp che gáy và bảo vệ hai bên má, tối ưu hóa khả năng phòng thủ cho phần đầu và cổ.
Dạng 2 - Mũ vành hẹp, thân thấp: Thiết kế nhỏ gọn hơn, thân mũ thấp, có vành hẹp bao quanh và loại bỏ đi phần giáp che gáy, má để tăng tính cơ động.
Dạng 3 - Mũ vành hẹp, thân cao: Tương tự như dạng thứ hai nhưng phần thân mũ được vuốt cao hơn, tạo vẻ oai phong, không có phần che gáy và má, thường có quai đeo cố định dưới cằm.
3. Sự Giao Thoa Về Mặt Thiết Kế Vũ Khí, Giáp Trụ
Kiểu mũ trụ thời Lê Trung Hưng có vành hẹp không phải là một sáng tạo hoàn toàn mới, mà nó có tính kế thừa và giao thoa sâu sắc. Trên thực tế, thiết kế mũ có vành đã xuất hiện tại nước ta từ thời Lý và là một form dáng phổ biến trong lịch sử quân sự từ Á sang Âu nhờ tính thực dụng che nắng, che mưa và chống chém lướt.
Đồng thời, khi đối chiếu với tư liệu về giáp trụ của Trung Quốc cùng thời kỳ, có thể thấy các dạng mũ trụ của quân đội Đại Việt giai đoạn này cũng chịu những ảnh hưởng nhất định từ phong cách thiết kế mũ trụ của nhà Minh (giai đoạn giữa và cuối) và đầu thời nhà Thanh.
Trang bị nặng trong quân đội thời Lê Trung Hưng, tiêu biểu là 3 mẫu mũ trụ, không chỉ phản ánh kỹ thuật chế tác quân khí ngày càng hoàn thiện mà còn cho thấy sự nhạy bén trong việc tiếp thu, giao thoa tinh hoa quân sự khu vực của người Việt xưa.
Comments
Post a Comment