Thời kỳ Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII - XVIII) là giai đoạn rực rỡ của Việt Phục với những quy định khắt khe về phẩm phục. Qua các tư liệu như Lịch triều hiến chương loại chí và các cuộc khai quật khảo cổ, chúng ta có cái nhìn chân thực về cách ăn mặc của bậc quân chủ Đàng Ngoài.
1. Thường phục triều hội: Sự phân biệt giữa Vua và Chúa
Trong các buổi thị chính, triều hội hay tiếp kiến quần thần, Vua Lê và Chúa Trịnh đều sử dụng bộ đôi: Mũ Tam Sơn và Áo Bào.
1.1. Thường phục Vua Lê: Sắc Huyền thanh nhã
 |
| Long bào dạng giao lĩnh được tìm thấy trong mộ vua Lê Dụ Tông năm 1958 |
Sử liệu chép rằng Hoàng thượng thường đội mũ Tam Sơn, mặc áo màu xanh hoặc màu huyền. Điểm nhấn quan trọng nhất chính là phát hiện từ lăng mộ vua Lê Dụ Tông. Chiếc Long bào tìm thấy có dạng Giao lĩnh (vạt chéo), minh chứng cho việc Long bào thường triều không nhất thiết phải là cổ tròn như các thời đại sau.
1.2. Thường phục Chúa Trịnh: Quyền uy sắc Tía
 |
| Phục dựng trang phục áo bào tía của chúa Trịnh với mũ Tam Sơn |
Chúa Trịnh khi trị sự cũng đội mũ Tam Sơn nhưng mặc áo bào tía. Màu tía (tím đỏ) từ lâu đã là biểu tượng của quyền lực tối thượng trong văn hóa phương Đông. Hình tượng này được tái hiện rõ nét qua các pho tượng cổ tại chùa Kim Liên hay chùa Hòe Nhai (Hà Nội).
1.3. Giải mã mũ Tam Sơn
Hiện có hai quan điểm về mũ Tam Sơn:
Quan điểm 1: Mũ có 3 bậc thang (Tiến sĩ Đoàn Thị Tình).
Quan điểm 2: Mũ có hoa văn hoặc trang sức dáng chữ Sơn (山) trên đỉnh (Tác giả Trần Quang Đức). Hình ảnh trang trí "Tam Sơn" này cũng xuất hiện phổ biến trên đồ nội thất như sập, giường cổ thời bấy giờ.
2. Tiện phục: Phong cách nhàn hạ của bậc quân tử
Khi không phải lo việc triều chính, Vua và Chúa thường mặc Tiện phục – loại trang phục đề cao sự thoải mái nhưng vẫn giữ được thần thái uy nghiêm.
2.1. Mũ Bình Đính lông đuôi ngựa
Khác với mũ tế lễ, mũ Bình Đính dùng trong tiện phục có thân tròn, đỉnh phẳng. Mũ được dệt bằng lông đuôi ngựa, trên trán nạm vàng hoặc bạc. Đây là kiểu mũ tiêu biểu cho nam giới quý tộc thời Lê, thể hiện đẳng cấp vượt trội.
2.2. Lối mặc "Áo chồng áo" độc đáo
 |
| Chu Ấn hội thuyền quyển ,miêu tả lại triều đình của chúa Nguyễn Phúc Nguyên |
Dựa trên tranh vẽ Chu Ấn hội thuyền quyển, có thể thấy một phong cách phổ biến: mặc áo cổ tròn bên trong và khoác hoặc mặc chờm áo Giao lĩnh bên ngoài. Lối mặc này không chỉ thịnh hành ở phủ Chúa Trịnh mà còn lan rộng vào tận triều đình các Chúa Nguyễn ở Đàng Trong, tạo nên một diện mạo chung cho người Việt trước cuộc cải cách năm 1744.
3. Giá trị lịch sử và nỗ lực phục dựng Việt Phục
Việc nghiên cứu thường phục và tiện phục thời Lê Trung Hưng giúp chúng ta hiểu hơn về sự kế thừa và sáng tạo trong trang phục dân tộc. Từ những hình ảnh trên tượng thờ đến những hiện vật quý giá trong mộ cổ, bức tranh về áo mũ vua Lê - chúa Trịnh đang dần được phục dựng trọn vẹn bởi những nghệ nhân và nhà nghiên cứu tâm huyết.
Comments
Post a Comment