Skip to main content

Nhật Bình Triều Nguyễn: Quy Chế Thường Phục Của Hoàng Hậu Và Công Chúa

Trong dòng chảy lịch sử trang phục Việt Nam, áo Nhật Bình nổi lên như một biểu tượng của vẻ đẹp vương giả triều Nguyễn. Dựa theo “Khâm Định Đại Nam hội điển sự lệ”, bài viết này sẽ giải mã chi tiết quy định về thường phục của hậu phi, công chúa và sự biến chuyển từ mũ Kim ước phát sang Khăn vành dây.

1. Nguồn gốc và kiểu dáng áo Nhật Bình

Áo Nhật Bình có nguồn gốc từ áo Đối Khâm Phi Phong thời Minh (Trung Quốc). Đây là loại áo đối khâm, cổ hình chữ nhật to bản chạy dọc từ ngực xuống, dùng dây buộc hai vạt. Tên gọi "Nhật Bình" cũng xuất phát từ đặc điểm hình học của phần cổ áo này.

Nam Phương hoàng hậu mặc áo Nhật bình đội khăn vành trong sự kiện.
Nam Phương hoàng hậu mặc áo Nhật bình đội khăn vành trong sự kiện.

2. Quy chế phục sức theo phẩm cấp (Năm 1807)

Đức bà Nhất Nguyễn Phúc Tốn Tùy, trưởng công chúa của vua Dục Đức.
Đức bà Nhất Nguyễn Phúc Tốn Tùy, trưởng công chúa của vua Dục Đức.

Dưới thời vua Gia Long, phục sức của phụ nữ hoàng gia được quy định cực kỳ nghiêm ngặt để phân biệt thứ bậc:

Phẩm cấpMàu sắc áo & Hoa vănMũ & Phụ kiện
Hoàng hậuSa sợi vàng, thêu 20 hình rồng, phượng, loan, trĩ.2 Cửu long kim ước phát, 1 cửu phượng kim ước phát, 8 trâm phượng vàng.
Công chúaSa sợi đỏ, thêu phượng ổ.1 Thất phượng Kim ước phát, 12 trâm hoa.
Cung tần nhị giaiSa màu xích đào, thêu loan ổ.1 Ngũ phượng Kim ước phát, 10 trâm hoa.
Cung tần tam giaiSa màu tím chính sắc, thêu phượng ổ.1 Tam phượng Kim ước phát, 8 trâm hoa.
Cung tần tứ giaiSa màu tím nhạt, thêu loan.1 Nhất phượng kim ước phát, 8 trâm hoa.
Từ Cung Hoàng thái hậu (Mẹ vua Bảo Đại) đội khăn vành dây mặc áo Nhật bình.
Từ Cung Hoàng thái hậu (Mẹ vua Bảo Đại) đội khăn vành dây mặc áo Nhật bình.


Hiện vật áo Nhật Bình màu đỏ thêu loan ổ và phượng ổ của trưởng công chúa nhà Nguyễn
Hiện vật áo Nhật Bình màu đỏ thêu loan ổ và phượng ổ của trưởng công chúa nhà Nguyễn

3. Sự thay đổi dưới thời vua Thiệu Trị (1846)

Đến năm Thiệu Trị thứ 6, quy định về mũ đội có sự điều chỉnh. Các cấp cung tần nhất giai và nhị giai chuyển sang đội mũ Kim phượng có 3 bác sơn. Số lượng chim phượng trên mũ cũng được phân định (nhất giai 8 phượng, nhị giai 7 phượng), cho thấy sự tỉ mỉ trong việc hoàn thiện điển lệ cung đình.

4. Khăn vành dây: Điểm nhấn cuối triều Nguyễn

Tranh vẽ trưởng công chúa đội khăn vành mặc áo Nhật bình.
Tranh vẽ trưởng công chúa đội khăn vành mặc áo Nhật bình.

Mặc dù quy chế ghi chép về các loại mũ Kim ước phát rất chi tiết, nhưng qua các tư liệu hình ảnh thời Đồng Khánh, Khải Định, chúng ta lại thấy sự xuất hiện phổ biến của Khăn vành dây.

Một chiếc vòng tay vàng của vương phi nhà Nguyễn

  • Đặc điểm: Là khổ vải dài 8-10m, rộng 30cm.

  • Cách vấn: Được quấn nhiều vòng (20-30 vòng) quanh đầu tạo thành hình dáng như một chiếc vành rộng.

  • Giá trị: Khăn vành không chỉ là biểu tượng của phụ nữ quý tộc mà sau này còn lan tỏa ra dân gian, trở thành lễ phục trong các dịp trọng đại và lễ hội phục cổ ngày nay.

Áo Nhật Bình và cách phục sức thời Nguyễn không chỉ dừng lại ở trang phục, mà là cả một hệ thống thẩm mỹ và tư tưởng phong kiến. Việc hiểu rõ về các quy định này giúp chúng ta thêm trân trọng giá trị văn hóa truyền thống và bảo tồn đúng đắn di sản của cha ông.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more