Nón quai thao – Biểu tượng duyên dáng của phụ nữ Bắc Bộ xưa

 

Nón quai thao trong văn hóa truyền thống Việt Nam

Nón quai thao là một trong những loại nón cổ truyền nổi tiếng của Việt Nam, gắn liền với hình ảnh người phụ nữ vùng Kinh Bắc – Bắc Ninh, Bắc Giang xưa. Không giống như chiếc nón lá hình chóp quen thuộc ngày nay, nón quai thao có vành rộng, mặt phẳng lớn và hình tròn, tạo nên dáng vẻ rất đặc trưng và thanh lịch. Trong nhiều bức ảnh cổ cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, chiếc nón này thường xuất hiện cùng hình ảnh những người phụ nữ Bắc Bộ mặc áo tứ thân, yếm đào và đội khăn vấn, tạo nên một biểu tượng văn hóa đặc sắc của vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Trong tiếng Pháp thời thuộc địa, những bức ảnh chụp phụ nữ Việt thường được ghi chú là “Femme annamite – Tonkin”. Trong đó, chiếc nón lớn phía sau đầu chính là nón quai thao, một phụ kiện vừa mang tính thực dụng vừa mang ý nghĩa thẩm mỹ trong đời sống xưa.

Đặc điểm cấu tạo của nón quai thao

Nón quai thao có kích thước lớn hơn nhiều so với nón lá thông thường. Đường kính của nón có thể lên đến 60–70 cm, vì vậy khi đội hoặc cầm phía sau đầu, chiếc nón tạo thành một vòng tròn lớn giống như một chiếc “hào quang” phía sau người đội.

Chiếc nón được làm từ các vật liệu tự nhiên quen thuộc của người Việt như tre, nứa và lá cọ. Khung nón được đan từ những nan tre mảnh, sau đó phủ lớp lá khô bên ngoài để tạo độ bền và khả năng che nắng mưa. Điểm đặc biệt của loại nón này là phần quai thao – một dải lụa hoặc vải dài buộc dưới cằm. Quai thường được làm từ lụa mềm, có màu sặc sỡ như hồng, đỏ hoặc tím, giúp tăng thêm vẻ duyên dáng cho người phụ nữ.

Chính nhờ chiếc quai dài mềm mại này mà chiếc nón có tên gọi là “nón quai thao”. Khi di chuyển, dải quai lụa khẽ đung đưa theo từng bước chân, tạo nên vẻ đẹp rất riêng của phụ nữ Bắc Bộ xưa.

Nón quai thao và hình ảnh người phụ nữ Kinh Bắc

Nhắc đến nón quai thao, người ta thường liên tưởng ngay đến những liền chị quan họ của vùng Kinh Bắc. Trong các lễ hội truyền thống, các liền chị mặc áo tứ thân, yếm đào, thắt lưng lụa và đội nón quai thao, vừa hát quan họ vừa giao duyên với các liền anh. Hình ảnh ấy đã trở thành một trong những biểu tượng văn hóa tiêu biểu của vùng Bắc Bộ.

Không chỉ trong lễ hội, nón quai thao còn xuất hiện trong tranh dân gian, nhiếp ảnh cổ và nhiều tư liệu lịch sử. Trong nhiều bức ảnh chụp phụ nữ Việt Nam thời kỳ đầu của nhiếp ảnh, chiếc nón thường được đặt phía sau đầu hoặc cầm nghiêng bên cạnh, tạo nên bố cục rất nghệ thuật.

Giá trị văn hóa của nón quai thao ngày nay

Ngày nay, nón quai thao không còn được sử dụng phổ biến trong đời sống thường nhật như trước. Tuy nhiên, loại nón này vẫn được bảo tồn trong các lễ hội truyền thống, các chương trình biểu diễn quan họ và các hoạt động văn hóa dân gian. Nón quai thao cũng trở thành một biểu tượng du lịch, thường xuất hiện trong các sự kiện quảng bá văn hóa Việt Nam.

Đối với nhiều người yêu văn hóa truyền thống, chiếc nón này không chỉ là một vật dụng che nắng mưa mà còn là dấu ấn của lịch sử và bản sắc dân tộc. Mỗi chiếc nón quai thao đều mang theo câu chuyện về đời sống, phong tục và vẻ đẹp thanh lịch của người phụ nữ Việt Nam xưa.

Kết luận

Qua nhiều thế kỷ, nón quai thao vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong kho tàng văn hóa Việt Nam. Hình ảnh chiếc nón vành rộng phía sau người phụ nữ Bắc Bộ không chỉ gợi nhớ đến những làn điệu quan họ ngọt ngào mà còn thể hiện nét duyên dáng, dịu dàng của người phụ nữ Việt xưa. Trong dòng chảy của lịch sử và hiện đại, nón quai thao vẫn là biểu tượng đẹp của truyền thống và bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam.

Bạn có thể xem thêm một số trang phục truyền thống của Việt Nam ta ngay xưa cụ  thể là trang phục người Việt thời Lê Trung Hưng.