Skip to main content

"Ngư Đại" Của Bá Quan Thời Lý – Phục sức quyền quý trong quan phục Đại Việt

 

Trong hệ thống quan phục triều đình Đông Á, ngoài áo bào và đai lưng, nhiều triều đại còn sử dụng các loại phù hiệu trang sức để phân biệt phẩm trật quan lại. Một trong những vật đặc biệt đó chính là Ngư đại – loại trang sức hình cá gắn trên đai quan.

Dưới triều nhà Lý (1009–1225), các tư liệu văn bia và ghi chép lịch sử cho thấy Ngư đại cũng từng được sử dụng trong hệ thống quan phục của bá quan triều đình Đại Việt.

Ảnh ngư đại

Ngư đại là gì?

Theo các tài liệu cổ như Tống sử, Ngư đại là một loại phục sức đeo trên đai của quan văn, có hình dạng con cá.

Ban đầu, vào thời nhà Đường, vật này được gọi là Ngư phù. Quy chế lúc đó gồm hai chiếc phù hình cá:

  • Một chiếc dùng khi ra vào hoàng cung
  • Một chiếc đeo bên mình

Hai chiếc phù này có thể khớp lại với nhau, trên đó khắc tên và chức vị của quan lại để kiểm tra thân phận.

Do Ngư phù được đựng trong túi, nên về sau gọi là Ngư đại:

  • Ngư (魚): cá
  • Đại (袋): túi

Sự thay đổi của Ngư đại dưới triều Tống

Đến thời nhà Tống, quy chế Ngư đại đã có nhiều thay đổi.

Thay vì là phù hiệu dùng để kiểm tra thân phận, Ngư đại trở thành phụ kiện trang sức của quan phục, được chế tác bằng vàng hoặc bạc thành hình con cá và gắn trực tiếp vào đai quan.

Khi mặc công phục triều đình, Ngư đại sẽ rủ phía sau đai, tạo nên vẻ uy nghi và sang trọng.

Quy chế phân biệt như sau:

  • Quan mặc áo tía: đeo Kim ngư đại (Ngư đại bằng vàng)
  • Quan mặc áo đỏ: đeo Ngân ngư đại (Ngư đại bằng bạc)

Ngược lại, một số chức vị như thân vương hoặc võ quan nội chức lại không sử dụng loại phục sức này.

Những ghi chép về Ngư đại dưới triều Lý

Tại Việt Nam, dấu tích sớm nhất liên quan đến Ngư đại được ghi nhận trên chuông Thanh Mai (Thanh Oai – Hà Nội), có niên đại năm 798.

Tuy nhiên, tư liệu rõ ràng nhất về Ngư đại thời Lý lại xuất hiện trong bia chùa Bảo Ninh Sùng Phúc (1107) với dòng ghi:

“Triều liệt đại phu, Đông thượng cáp môn sứ… Thượng thư viên ngoại lang tứ tử kim ngư đại Lý Thừa Ân soạn.”

Từ nội dung văn bia này, có thể thấy một vị quan tên Lý Thừa Ân đã được ban Kim Ngư đại (Ngư đại bằng vàng) dưới triều Lý.

Các tư liệu văn bia khác nhắc đến Ngư đại

Ngoài bia Bảo Ninh Sùng Phúc, một số văn bia thời Lý khác cũng đề cập đến loại phục sức này như:

  • Sùng Nghiêm Diên Thánh tự bi minh (1118)
  • Đại Việt Quốc Đương Gia Đệ Tứ Đế Sùng Thiện Diên Linh tháp bi (1121)

Những tư liệu này cho thấy Ngư đại là một phần trong hệ thống quan phục triều Lý, đặc biệt dành cho các quan văn cấp cao.

Ghi chép từ tài liệu nhà Nam Tống

Trong cuốn Lĩnh ngoại đại đáp của học giả Chu Khứ Phi (Nam Tống), cũng có một đoạn mô tả trang phục quan lại Đại Việt:

“Các quan văn võ đều mặc áo bào tía, đeo đai sừng tê nền đỏ, không đeo ngư đại. Từ sau khi cống voi, Lý Bang Chính đi sứ Khâm Châu, liền có thêm chiếc kim ngư đại rất dài và lớn.”

Đoạn ghi chép này cho thấy Ngư đại từng được bổ sung vào hệ thống quan phục Đại Việt, có thể liên quan đến ngoại giao giữa nhà Lý và nhà Tống.

Ngư đại trong nghiên cứu phục dựng Việt phục

Trong các nghiên cứu hiện đại về Việt phục, đặc biệt là công trình “Ngàn năm áo mũ” của nhà nghiên cứu Trần Quang Đức, Ngư đại được xem là một chi tiết quan trọng giúp hiểu rõ hơn về hệ thống quan phục triều Lý.

Sự xuất hiện của Ngư đại trong văn bia và tài liệu cổ cho thấy triều đình Đại Việt đã tiếp thu nhiều yếu tố từ hệ thống quan phục Đông Á, nhưng vẫn có những biến đổi phù hợp với bối cảnh lịch sử và văn hóa bản địa.

Ngày nay, các nhóm nghiên cứu cổ phục Việt Nam đã dựa vào những tư liệu này để phục dựng lại quan phục triều Lý, góp phần làm sáng tỏ diện mạo trang phục cung đình thời trung đại.

Giá trị lịch sử của Ngư đại

Không chỉ là một món trang sức trên đai quan, Ngư đại còn là biểu tượng của địa vị và vinh hiển trong triều đình phong kiến.

Những ghi chép từ văn bia thế kỷ XII và tài liệu cổ đã chứng minh rằng Ngư đại từng tồn tại trong hệ thống quan phục Đại Việt, góp phần phản ánh sự giao thoa văn hóa giữa Đại Việt và các triều đại Đông Á.

Việc nghiên cứu và phục dựng những chi tiết như Ngư đại không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về lịch sử trang phục cung đình, mà còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của cổ phục Việt Nam trong thời hiện đại.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more