Skip to main content

Mũ Trụ Thời Lê Trung Hưng – Đặc Điểm, Phân Loại Và Ảnh Hưởng Lịch Sử

 

Giới thiệu về mũ trụ thời Lê Trung Hưng

Mũ hình nón có vành tìm thấy tại mộ của Lương Trang Vương nhà Minh

Trong các tư liệu lịch sử, mũ trụ thời Lê Trung Hưng là một phần quan trọng của hệ thống giáp phục quân đội. Theo ghi chép trong sách “Thanh triều văn hiến thông khảo”, binh chế triều Lê coi áo Đa La ni kết hợp với mũ trụ là Khôi Giáp (Giáp Trụ) – tức bộ trang bị giáp chiến hoàn chỉnh của binh sĩ.

Những ghi chép này phần nào được xác nhận qua các tượng thờ và di vật khảo cổ còn lại đến ngày nay.

Tượng tướng sĩ tại lăng Dinh Hương – Bằng chứng về quân trang thời Lê

Tại lăng Dinh Hương (Bắc Giang), các nhà nghiên cứu phát hiện hai bức tượng tướng sĩ canh cổng. Những bức tượng này mặc áo giao lĩnh, đội mũ trụ có vành hẹp và cầm vũ khí dạng trùy.

Kiểu áo trên tượng nhiều khả năng chính là áo Đa La ni được nhắc đến trong các ghi chép lịch sử. Điều này cho thấy hình tượng binh sĩ trong nghệ thuật điêu khắc thời Lê Trung Hưng phản ánh khá rõ trang phục quân đội đương thời.

Các loại mũ trụ phổ biến thời Lê Trung Hưng

Dựa trên tổng hợp các tượng đá, tượng gỗ và phù điêu khắc cùng với các tài liệu nghiên cứu như sách “Ngàn năm áo mũ”, mũ trụ thời Lê Trung Hưng có thể chia thành 3 dạng chính.

Từ trái qua phải các loại mũ trụ thời Lê Trung Hưng được phục dựng lại qua tranh trong sách "Ngàn năm áo mũ "

1. Mũ trụ dạng Đâu Mâu

Đây là loại mũ có:

  • Phần vành khá dày hoặc không chìa ra ngoài nhiều
  • Có giáp che gáy và hai bên má
  • Kiểu dáng khá phổ biến trong quân đội Đông Á thời trung đại

2. Mũ trụ thân thấp có vành hẹp

Đặc điểm của loại mũ này gồm:

  • Thân mũ thấp
  • Có vành hẹp
  • Không có giáp che gáy và má

Kiểu mũ này xuất hiện khá nhiều trong các tượng binh lính và phù điêu thời Lê Trung Hưng.

3. Mũ trụ thân cao có vành hẹp

Đây là dạng mũ có:

  • Thân mũ cao
  • Vành mũ hẹp
  • Không có giáp che gáy

Kiểu mũ này thường được trang trí thêm chỏm mũ và ngù lông, tạo nên hình dáng khá đặc trưng trong các tranh vẽ và phục dựng.

Ảnh hưởng của giáp trụ Trung Hoa

Hình vẽ loại mũ trụ có vành hẹp thân cao thời vua Vạn Lịch nhà Minh dựa theo phù điêu trong Thập Tam lăng.

Kiểu mũ trụ có vành thực tế xuất hiện rất phổ biến trong lịch sử quân sự từ châu Á đến châu Âu. Ở Việt Nam, dạng mũ này thậm chí đã xuất hiện từ thời Lý.

Khi so sánh với tư liệu giáp trụ Trung Quốc, có thể thấy mũ trụ thời Lê Trung Hưng chịu ảnh hưởng nhất định từ giáp trụ giữa và cuối thời Minh, đầu thời Thanh.

Một ví dụ tiêu biểu là mũ trụ thời Vạn Lịch nhà Minh, được biết đến qua phù điêu trong Thập Tam Lăng.

Phát hiện khảo cổ về mũ trụ thời Minh

Loại mũ trụ có vành hẹp thân cao cuối thời Minh được vẽ phục dựng trong sách "Họa thuyết Trung Quốc lịch đại giáp trụ" (Mặt trước và sau)

Các cuộc khai quật khảo cổ còn phát hiện mũ trụ hình nón có vành trong mộ của Lương Trang Vương (1411–1441) thuộc triều Minh.

Phát hiện này cho thấy kiểu mũ trụ có vành đã phổ biến trong quân đội Đông Á và có khả năng ảnh hưởng đến kiểu mũ trụ được sử dụng tại Việt Nam trong cùng thời kỳ.

Kết luận

Qua các tư liệu tượng, phù điêu và khảo cổ học, có thể thấy mũ trụ thời Lê Trung Hưng không chỉ có một kiểu duy nhất mà tồn tại nhiều dạng khác nhau.

Các kiểu mũ trụ phổ biến bao gồm:

  • Mũ Đâu Mâu có giáp che gáy
  • Mũ thân thấp có vành hẹp
  • Mũ thân cao có vành hẹp

Những biến thể này phản ánh sự giao thoa giữa truyền thống quân phục Việt Nam và ảnh hưởng giáp trụ khu vực Đông Á, đặc biệt là từ thời Minh.

Bạn có thể tham khảo thêm tại trang Dữ Liệu Việt Phục.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more