Skip to main content

Mũ Quyển Vân (Thông Thiên) – Mũ của vua thời Trần trong sử liệu và hình tượng khảo cổ

 

Mũ Quyển Vân là gì?

Trong hệ thống trang phục cung đình của Nhà Trần, mũ Quyển Vân (卷雲冠) là loại mũ dành riêng cho nhà vua. Trong một số tài liệu, loại mũ này còn được gọi là mũ Thông Thiên.

Theo ghi chép trong An Nam chí lược, đây là loại mũ có hình dáng rất đặc biệt: thân mũ cao, phần chóp uốn cong ra phía sau giống như đám mây cuộn lại. Chính đặc điểm này đã tạo nên tên gọi “Quyển Vân”, mang ý nghĩa tượng trưng và mỹ thuật.

Đặc điểm hình dáng của mũ Quyển Vân

Mũ Quyển Vân có những đặc điểm nhận dạng khá rõ ràng:

  • Thân mũ cao và dựng đứng

  • Đỉnh mũ uốn cong về phía sau

  • Phần thân có các gân dọc

  • Vành mũ trang trí bằng hạt ngọc hoặc kim loại

  • Chính giữa gắn trang sức hình lá đề

  • Có dây thao buộc dưới cằm

Hình dáng cong về phía sau tạo nên một tổng thể thanh thoát nhưng uy nghi, phù hợp với địa vị của hoàng đế.

Tư liệu khảo cổ và phục dựng hình dáng mũ Quyển Vân

Hình trên cho thấy hình ảnh người đội loại mũ có dáng cong đặc trưng, được phục dựng dựa trên các hiện vật khảo cổ.

Hình tượng mũ trên hiện vật gốm hoa nâu

Hiện nay, các nhà nghiên cứu chưa tìm thấy trực tiếp mũ Quyển Vân nguyên bản của thời Trần. Tuy nhiên, một số hiện vật khảo cổ học lại cho thấy hình tượng khá gần với mô tả trong sử sách.

Một ví dụ đáng chú ý là ấm gốm hoa nâu thời Lý có trang trí hình chim thần Kinara đội loại mũ có hình dáng tương tự.

Chiếc mũ trên hiện vật này có các đặc điểm:

  • Mũ màu sẫm

  • Vành mũ trang trí hạt tròn giống ngọc

  • Trung tâm gắn trang trí hình lá đề

  • Thân mũ có các dải trang trí chạy dọc

  • Chóp mũ cong về phía sau

Một số hiện vật khác cũng thể hiện dạng mũ tương tự nhưng không có dây thao hoặc phần chóp không cong rõ rệt.

Khả năng xuất hiện từ thời Lý

Nếu niên đại của các hiện vật gốm hoa nâu được xác định chính xác là thuộc Nhà Lý, thì điều này gợi ý rằng kiểu mũ có dáng cong này đã xuất hiện từ thời Lý.

Như vậy, rất có thể triều Trần đã kế thừa và phát triển loại mũ này thành mũ Quyển Vân hoặc mũ Thông Thiên dành cho hoàng đế.

Mũ Quyển Vân trong trang phục hoàng đế

Phục dựng trang phục hoàng đế với mũ Quyển Vân

Theo tư liệu, khi mặc Giáng sa bào (áo bào đỏ) trong các buổi Đại triều, vua thường đội mũ Quyển Vân để tạo nên hình ảnh trang nghiêm và rực rỡ.

Kiểu mũ với chóp cong như mây còn mang ý nghĩa biểu tượng:

  • liên hệ với thiên mệnh

  • thể hiện sự kết nối giữa nhà vua và trời

  • tạo nên hình ảnh uy quyền nhưng hài hòa với quan niệm vũ trụ của Đông Á

Hình tượng mũ Quyển Vân trong tranh phục dựng

Ngoài các hiện vật khảo cổ, một số bản phục dựng hiện đại cũng cho thấy hình dung rõ hơn về loại mũ này.

Phục dựng chân dung vua đội mũ Quyển Vân

Trong hình phục dựng, có thể thấy rõ:

  • chóp mũ cong mạnh về phía sau

  • thân mũ cao với các gân dọc

  • phần vành trang trí cầu kỳ

  • dây thao buộc dưới cằm

Những đặc điểm này phù hợp với mô tả trong các thư tịch cổ.

Kết luận

Mũ Quyển Vân (Thông Thiên) là một trong những loại mũ mang tính biểu tượng của hoàng đế trong triều Nhà Trần.

Dù hiện chưa tìm thấy hiện vật gốc của loại mũ này, nhưng thông qua:

  • ghi chép trong An Nam chí lược

  • hình tượng trên gốm hoa nâu

  • các bản phục dựng trang phục

chúng ta có thể hình dung khá rõ hình dáng và ý nghĩa của nó trong văn hóa cung đình Đại Việt.

Bạn có thể tham khảo thêm: Áo dài ngũ thân tay chẽn

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more