Skip to main content

Mũ Phốc Đầu Triều Nguyễn – Cấu Tạo Và Quy Chế Triều Phục Quan Lại Năm 1845

 Mũ Phốc đầu là loại mũ triều phục quan trọng của quan lại triều Nguyễn. Tìm hiểu cấu tạo, ý nghĩa và quy chế đội mũ Phốc đầu theo phẩm cấp năm 1845.

Mũ Phốc đầu là gì?

Mũ Phốc đầu là loại mũ được sử dụng trong triều phục của quan lại triều Nguyễn. Đây là một phần quan trọng trong hệ thống lễ phục cung đình, thể hiện địa vị và phẩm cấp của quan lại trong triều đình.

Quy chế triều phục của triều Nguyễn được sửa đổi hai lần quan trọng:

  • Năm 1804 dưới triều vua Gia Long

  • Năm 1845 dưới triều vua Thiệu Trị

Trong lần sửa đổi năm 1845, quy định cơ bản của năm 1804 hầu như không thay đổi, chỉ bổ sung rằng chỉ các quan từ lục phẩm trở lên mới được mặc triều phục. Các quy định này được ghi chép trong bộ Khâm Định Đại Nam hội điển sự lệ.

Hình dáng mũ Phốc đầu qua các triều đại

Về cơ bản, mũ Phốc đầu của Việt Nam qua các triều đại có hình dáng khá tương đồng, điểm khác biệt chủ yếu nằm ở hoa văn trang trí và các chi tiết trang sức trên mũ.

Dưới triều Nguyễn:

  • Quan văn đội mũ Phốc đầu dáng tròn

  • Quan võ đội mũ Phốc đầu dáng vuông

Hình ảnh trang trí cánh chuồn mũ Phốc đầu

Trang trí cánh chuồn mũ Phốc đầu triều Nguyễn
Cánh chuồn là đặc điểm dễ nhận biết nhất của mũ Phốc đầu. Phần đầu cánh thường được bọc vàng và trang trí hình giao long, đặc biệt ở các quan có phẩm cấp cao.

Cấu tạo mũ Phốc đầu triều Nguyễn
Cấu tạo mũ Phốc đầu triều Nguyễn

Một chiếc mũ Phốc đầu thường có các bộ phận chính sau:

  1. Bác sơn (còn gọi là khỏa kiều) – trang sức lớn phía trước mũ

  2. Hoa vàng – họa tiết trang trí trung tâm

  3. Giao long vàng – hình rồng trang trí hai bên

  4. Khỏa giản vàng (còn gọi là hốt)

  5. Cánh chuồn – phần cánh dài hai bên mũ, ở cấp cao được viền và bọc vàng

Cấu tạo phía sau mũ Phốc đầu

Mặt sau mũ Phốc đầu triều Nguyễn
Ở mặt sau của mũ gồm hai chi tiết quan trọng:

  • Như ý vàng: nơi dùng để gắn cánh chuồn

  • Nhiễu tuyến: dải trang trí phía sau mũ, ở cấp cao được bọc vàng

Quy chế đội mũ Phốc đầu theo phẩm cấp (1845)

Theo Khâm Định Đại Nam hội điển sự lệ, quy chế đội mũ Phốc đầu được quy định rất chi tiết theo từng phẩm cấp quan lại.

Chính nhất phẩm

  • Bác sơn vàng, ngạch tường cao 4 phân chạm giao long

  • 2 khỏa giản vàng

  • Trước mũ: 1 hoa vàng, 2 giao long vàng

  • Sau mũ: 2 hoa vàng

  • Cánh chuồn viền vàng, trang trí long bỡn ngọc bằng vàng

  • Như ý và nhiễu tuyến bằng vàng

Tòng nhất phẩm

  • Giống chính nhất phẩm

  • Ngạch tường cao 3 phân chạm hoa

  • Không có ngọc châu, đầu cánh chuồn không bọc vàng

Chính nhị phẩm

  • 1 bác sơn vàng, 2 khỏa giản vàng

  • Trước mũ: 1 hoa vàng, 2 giao long vàng

  • Sau mũ: 2 hoa vàng

  • Cánh chuồn viền vàng trang trí giao long

Tòng nhị phẩm

  • Giống chính nhị phẩm nhưng không có giao long ở mặt mũ

Chính tam phẩm

  • 1 bác sơn vàng, 2 khỏa giản vàng

  • Trước sau đều có hoa vàng và giao long

  • Cánh chuồn viền vàng

Tòng tam phẩm

  • Giống chính tam phẩm nhưng không có 2 giao long

Chính và Tòng tứ phẩm

  • Bác sơn bạc

  • Khỏa giản vàng

  • Hoa vàng trước sau

  • Cánh chuồn viền vàng

  • Như ý và nhiễu tuyến bạc

Chính và Tòng ngũ phẩm

  • Bác sơn bạc

  • Khỏa giản bạc

  • Hoa bạc trước sau

  • Cánh chuồn viền bạc

Chính và Tòng lục phẩm

  • Hoa bạc trước sau

  • Cánh chuồn viền bạc

  • Như ý và nhiễu tuyến bạc

Quan võ triều Nguyễn đội mũ Phốc đầu

Quan võ triều Nguyễn đội mũ Phốc đầu
Bức ảnh tư liệu cho thấy quan võ triều Nguyễn đội mũ Phốc đầu vuông và mặc triều phục, minh họa rõ nét cách sử dụng loại mũ này trong thực tế lịch sử.

Kết luận

Mũ Phốc đầu không chỉ là một loại mũ quan lại thông thường mà còn là biểu tượng cho hệ thống phẩm cấp và lễ nghi chặt chẽ của triều đình nhà Nguyễn.
Thông qua từng chi tiết trang trí như bác sơn, giao long, hoa vàng hay cánh chuồn, người ta có thể nhận biết địa vị của quan lại trong triều.

Ngày nay, các hiện vật mũ Phốc đầu còn được lưu giữ tại các bảo tàng lịch sử và bộ sưu tập cá nhân, trở thành nguồn tư liệu quý giá giúp nghiên cứu về trang phục cung đình Việt Nam.

Bạn có thể tham khảo thêm: Phụ nữ thời Lê mặc gì?




Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more