Trong lịch sử quân sự cổ đại của Việt Nam, mũ Đâu Mâu (兜鍪) là một trong những loại mũ trụ quan trọng được sử dụng bởi binh sĩ và tướng lĩnh qua nhiều triều đại. Không chỉ là trang bị bảo vệ trong chiến trận, mũ Đâu Mâu còn xuất hiện trong nhiều ghi chép lịch sử, thậm chí từng được xem như một bí mật quân sự của quân đội Đại Việt trong thời kỳ đầu dựng nước và giữ nước.
Mũ Đâu Mâu xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử
Theo các ghi chép trong Đại Việt sử ký toàn thư, mũ Đâu Mâu đã xuất hiện ở nước ta từ rất sớm. Năm 485, thứ sử Giao Châu là Lý Thúc Hiến đã sai sứ sang nhà Tề xin bãi binh và dâng 20 chiếc mũ Đâu Mâu bằng bạc, trên chóp mũ có cắm lông công.
Đến thế kỷ VI, dưới thời Triệu Việt Vương (Triệu Quang Phục), mũ Đâu Mâu lại được nhắc đến trong một câu chuyện nổi tiếng. Sử chép rằng nhà vua cầu khấn thần linh và được ban móng rồng gắn trên mũ Đâu Mâu, nhờ đó tạo uy thế khiến quân Lương khiếp sợ. Từ đó, quân đội của ông đánh đâu thắng đó, thanh thế vang dội khắp vùng.
Mũ Đâu Mâu trong quân đội Đại Cồ Việt – Đại Việt
Sau thời kỳ Vạn Xuân, mũ Đâu Mâu tiếp tục được sử dụng trong quân đội các triều đại sau. Đặc biệt vào năm 1002, vua Lê Đại Hành đã ban chiếu chế tạo hàng nghìn chiếc mũ Đâu Mâu để trang bị cho sáu quân của triều đình.
Các bằng chứng khảo cổ và tượng cổ cũng cho thấy sự tồn tại của loại mũ này trong quân đội Đại Việt. Một ví dụ tiêu biểu là tượng Kim Cương thời Lý tại chùa Long Đọi Sơn (Hà Nam), nơi các tượng hộ pháp được khắc họa với chiếc mũ trụ có hình dáng đặc trưng của mũ Đâu Mâu.
Dù các pho tượng chủ yếu thể hiện khái lược thần thái chứ không phải mô tả chi tiết trang bị quân sự, nhưng chúng vẫn cung cấp những tư liệu quý giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về giáp trụ và trang phục quân sự thời Lý.
Vì sao gọi là mũ “Đâu Mâu”?
Tên gọi Đâu Mâu (兜鍪) xuất phát từ hình dáng của chiếc mũ. Kiểu mũ này có phần thân tròn và chóp nhô lên, khá giống với một loại nồi cổ có tên là “Mâu”.
Chính vì hình dáng tương đồng đó mà loại mũ trụ này được gọi là Đâu Mâu. Tuy nhiên, qua mỗi thời kỳ, kiểu dáng mũ có thể thay đổi ít nhiều tùy theo đối tượng sử dụng và phong cách chế tác của từng triều đại.
Cấu tạo cơ bản của mũ Đâu Mâu
Theo các nghiên cứu về giáp trụ cổ, mũ Đâu Mâu thường có cấu tạo gồm nhiều bộ phận:
- Chỏm mũ: phần đỉnh mũ, đôi khi gắn lông hoặc trang trí.
- Thân mũ: phần bao bọc đầu, thường làm bằng kim loại như đồng hoặc sắt.
- Phần tai mũ: bảo vệ hai bên đầu.
- Dây buộc mũ: giúp cố định mũ khi chiến đấu.
Một số phiên bản mũ còn có phần tai mũ uốn cong và vểnh lên. Tuy nhiên, trong trường hợp mũ trên tượng chùa Đọi, phần tai mũ này không được thể hiện rõ.
Kiểu dáng tương đồng với mũ trụ thời cổ
Qua quá trình so sánh, các nhà nghiên cứu nhận thấy hình dáng mũ Đâu Mâu trong tượng chùa Đọi có nhiều điểm tương đồng với một số loại mũ trụ thời Đường.
Điều này cho thấy sự giao thoa nhất định về kỹ thuật chế tác giáp trụ trong khu vực Đông Á thời trung đại, đồng thời phản ánh quá trình phát triển và biến đổi của trang bị quân sự trong lịch sử.
Giá trị lịch sử của mũ Đâu Mâu
Ngày nay, mũ Đâu Mâu không chỉ là một loại trang bị quân sự cổ mà còn là tư liệu quan trọng giúp nghiên cứu về lịch sử quân đội và trang phục cổ Việt Nam. Những hình ảnh trên tượng cổ, hiện vật khảo cổ và các ghi chép trong sử sách đã góp phần tái hiện phần nào diện mạo của quân đội Đại Việt trong quá khứ.
Chiếc mũ trụ tưởng chừng đơn giản ấy đã từng gắn liền với nhiều chiến công và câu chuyện lịch sử, trở thành một biểu tượng thú vị của văn hóa quân sự Việt Nam thời cổ đại.
📚 Tham khảo thêm:
Có thể tìm hiểu thêm nhiều tư liệu về cổ phục và giáp trụ Việt Nam tại các trang nghiên cứu như Dữ liệu Việt Phục và các tài liệu lịch sử cổ.
Comments
Post a Comment