Skip to main content

Khám Phá Trang Phục Bá Quan Thời Lý: Lễ Phục, Triều Phục Và Dấu Ấn Dát Vàng Độc Đáo

Tìm hiểu chi tiết hệ thống trang phục bá quan thời Lý bao gồm Lễ phục, Triều phục và Thường phục. Khám phá sự kế thừa quy chế Đường - Tống và những điểm nhấn dát vàng mang đậm bản sắc Đại Việt.

Dưới triều đại nhà Lý, điển chương chế độ và văn hóa Đại Việt phát triển rực rỡ. Nổi bật trong số đó là hệ thống trang phục thời Lý dành cho bá quan văn võ. Kế thừa quy chế quan phục từ thời Tiền Lê và chịu ảnh hưởng từ văn hóa Đường - Tống, nhà Lý đã xây dựng một hệ thống y quan nghiêm ngặt, chia thành 3 nhóm trang phục chính dựa trên mục đích sử dụng.

Loại trang phụcMục đích sử dụngĐặc điểm nhận diện chính
Lễ phụcCác dịp tế lễ lớn, ngày triều hội trọng đạiMũ Cổn Miện, Mũ Củng Thần
Triều phụcBuổi đại triều bàn việc quốc gia, lễ nhỏMũ Lương Quan, áo Chu Y, Chu Thường
Thường phụcThiết triều bình thường, làm việc hàng ngàyMũ Phốc Đầu, Bào phục cổ tròn, Ngư đại

1. Lễ Phục và Triều Phục: Uy Nghi Chốn Đại Điện

Mũ Cổn Miện và Củng Thần trong Lễ Phục

Cổn Miện
Cổn Miện

Lễ phục là trang phục trang trọng nhất. Nhiều người nhầm tưởng áo Cổn Miện chỉ dành cho Hoàng đế. Thực tế, các thân vương và đại thần cấp cao cũng sử dụng Cổn Miện, tuy nhiên số lượng dây lưu và viên ngọc (miện) được giảm bớt để phân định tôn ti trật tự. Ngoài ra, sử liệu còn ghi nhận việc sử dụng mũ Củng Thần (loại mũ tế lễ) làm Lễ phục cho các bậc đại thần.

Mũ Lương Quan và Chu Y trong Triều Phục

Trong các buổi thiết đại triều, bá quan sử dụng Triều phục với các thành phần bắt buộc:

  • Mũ Lương Quan (Mũ Tiến Hiền): Mũ có các viền gân (gọi là Lương). Phẩm cấp càng cao, số viền càng nhiều. Đại Việt sử ký Toàn thư chép năm 1129, Khu Mật sứ Lý Tử Khắc được liệt vào trật minh tự, đội mũ Thất Lương Quan (7 viền).

Mũ Lương Quang nhìn ở 3 mặt
Mũ Lương Quang nhìn ở 3 mặt

  • Chu Y và Chu Thường: Đi kèm với mũ Lương Quan là hệ thống áo váy màu đỏ (Chu Y, Chu Thường) may bằng lụa cao cấp, bên trong mặc áo lót lụa trắng, kết hợp cùng tế tất, đại đới và phương tâm khúc lĩnh.

Phục dựng trọn vẹn bộ trang phục Lương Quan đi với Chu y, Chu thường
Phục dựng trọn vẹn bộ trang phục Lương Quan đi với Chu y, Chu thường

2. Thường Phục: Trang Phục Làm Việc Thể Hiện Đẳng Cấp

Thường phục là y quan phổ biến nhất, được bá quan mặc khi thiết triều bình thường và xử lý công vụ. Từ thời vua Lý Thánh Tông (1059), quy chế Thường phục được đổi theo nhà Tống với các đặc điểm:

Mũ Phốc Đầu Dát Vàng

Mũ Phốc Đầu (mũ cánh chuồn) có nguyên gốc từ thời Đường. Sang thời Lý, kiểu dáng mũ được thiết kế vuông vức với hai cánh chuồn thuôn dài. Tuy nhiên, điểm tạo nên sự khác biệt (tiểu dị trong đại đồng) là mũ Phốc Đầu thời Lý được dát vàng, thay vì để trơn như triều Tống – Minh. Điều này khẳng định sự lộng lẫy và kỹ thuật chế tác kim hoàn đỉnh cao của Đại Việt.

Mũ Phốc đầu
Mũ Phốc đầu

Bào Phục Gấm Vóc

Bào phục thường triều mang kiểu dáng cổ tròn. Chế độ màu sắc tuân thủ nghiêm ngặt theo nguyên tắc: Màu tía (tím) là cao quý nhất, tiếp đến là đỏ, lục (xanh lá), biếc và xanh nước biển.

Đặc biệt, triều Lý vô cùng chú trọng chất liệu. Vua Lý Thái Tông từng ban lụa là gấm vóc để may áo cho quan: quan từ Nhất đến Ngũ phẩm được mặc áo bào bằng gấm, từ Lục đến Cửu phẩm mặc áo bằng vóc hoặc là.

Hệ Thống Phục Sức: Đai, Hốt và Ngư Đại

Đi kèm với Bào phục là các phụ kiện không thể thiếu:

  • Đai lưng và Hốt: Sứ thần Đại Việt thường thắt đai sừng tê nền đỏ hoặc đai vàng. Tay cầm Hốt (làm bằng ngà, ngọc, gỗ) để ghi chú các việc cần tâu báo. Các phụ kiện này thường được dát vàng vô cùng xa xỉ.

  • Ngư Đại: Đây là một chiếc túi nhỏ đeo bên hông, bên trong đựng "Ngư phù" (thẻ bài hình cá khắc tên quan lại). Thời Lý coi túi Kim Ngư (cá vàng) như một tặng phẩm danh giá, thường ban thưởng cho quan văn trong các dịp đại lễ để thể hiện đẳng cấp.

Hệ thống trang phục bá quan thời Lý là một minh chứng lịch sử rõ nét cho sự hội nhập và tự chủ. Việc áp dụng điển lệ Đường - Tống kết hợp cùng gu thẩm mỹ chuộng sự rực rỡ, lấp lánh kim vàng đã để lại cho hậu thế một bức tranh y quan cung đình tráng lệ, góp phần làm dày thêm niềm tự hào về ngàn năm áo mũ Đại Việt.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more