Skip to main content

Khám Phá Hia Hài Triều Nguyễn: Nghệ Thuật Giày Dép Cung Đình Đính Vàng Và Kim Cương

Tìm hiểu sự xa hoa của hia hài (giày ủng) triều Nguyễn do Cẩm tượng ty chế tác. Khám phá quy chế giày dép thêu rồng phượng, đính kim cương của Vua, Hoàng hậu và Công chúa.

Trong bức tranh tổng thể của trang phục cung đình triều Nguyễn, bên cạnh những bộ hoàng bào lộng lẫy hay mũ miện uy nghi, hia hài (các loại giày, ủng) cũng là một minh chứng rõ nét cho sự phân cấp quyền lực và độ xa hoa bậc nhất. Không chỉ là vật dụng bảo vệ đôi chân, hia hài của các bậc đế vương, hậu phi còn là những kiệt tác nghệ thuật được đính kết vàng bạc, ngọc quý. Cùng khám phá những quy định và thiết kế tinh xảo của hia hài triều Nguyễn qua các ghi chép lịch sử.

1. Cẩm Tượng Ty - Nơi Ra Đời Của Hia Hài Hoàng Gia 

Vua Đồng Khánh mặc long bào, đi hia thêu rồng, ngự trên ngai vàng trong điện Thái Hòa.

Toàn bộ hia hài dành cho Vua, Hoàng hậu, Công chúa, Phi tần và quan lại cao cấp triều Nguyễn đều do Cẩm Tượng Ty phụ trách chế tác và cung tiến. Đây là một tượng cục chuyên lo việc may thêu y phục hoàng gia.

Để tạo ra những đôi giày đẳng cấp, vật liệu phải là loại hảo hạng nhất: từ gấm vóc, lụa là mua từ Trung Quốc cho đến các sản phẩm do hộ dệt lụa, thuộc da, kim hoàn trong nước cung tiến. Đổi lại, những hộ làm nghề đặc biệt này được triều đình ưu ái miễn trừ toàn bộ sưu thuế và phu dịch.

Hia thêu Rồng

2. Phân Loại Hia Hài Theo Nghi Lễ Vàng

Đôi hài của hoàng hậu Nam Phương có hình chim phượng đính bằng hạt mã não.

Theo sách Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ, triều Nguyễn có những quy thức rất nghiêm ngặt về hoa văn và kiểu dáng hia hài tùy theo chức phận và dịp lễ. Hia hài được chia thành các nhóm chính:

  • Dùng trong dịp triều hội (Thiết triều).

  • Dùng khi Vua thực hiện lễ Tịch điền (đi cày ruộng).

  • Dùng trong các đại lễ tế tự: Tế Nam Giao, tế Xã Tắc.

  • Dùng trong các dịp khánh thọ: Vạn Thọ (sinh nhật Vua), Thánh Thọ, Tiên Thọ, Thiên Thu, Thiên Xuân...

3. Chiêm Ngưỡng Chi Tiết Hia Hài Của Vua Và Hậu Cung 

Hia của Hoàng Đế: Đỉnh Cao Quyền Uy  

Giày dép của nhà vua thể hiện sự uy nghiêm tuyệt đối thông qua họa tiết rồng và các vật liệu quý hiếm:

  • Khi Thiết triều: Vua đi hia tơ đen thêu rồng mây, văn thủy ba (sóng nước) bằng kim tuyến. Bít tất lót vải tây trắng, may bằng gấm hạng nhất thêu hoa sen vàng.

  • Khi Tế Nam Giao: Đây là đôi hia lộng lẫy nhất, dệt bằng tơ đen thêu rồng mây, ngọn lửa. Bề mặt hia đính dày đặc hạt cườm, trân châu, san hô nhỏ, và đặc biệt là 3 hạt châu bằng vàng khảm ngọc hỏa tề cùng kim cương.

  • Khi Lễ Tịch điền: Dù phải xuống ruộng cày, Vua vẫn "ngự" đôi ủng màu đen điểm xuyết hoa văn bằng vàng, lót tơ thêu hoa đỏ vô cùng sang trọng, khác biệt hoàn toàn với dân thường đi chân đất.

Hài của Hoàng Hậu và Hoàng Thái Hậu  

Hoàng hậu Nam Phương mặc phượng bào, đi hài phượng.

Phái đẹp chốn hậu cung sử dụng hài với họa tiết chim phượng biểu trưng cho sự mẫu nghi:

  • Hoàng Thái Hậu: Đi hài tơ vàng thêu chim phượng, xen lẫn ngọc san hô và trân châu.

  • Hoàng Hậu: Đi hài tơ đỏ nổi bật thêu hai chim phượng màu lục, đặc biệt gắn thêm 18 mảnh vàng tốt lấp lánh. Bít tất may bằng lĩnh bóng nam màu tuyết trắng.

Quy Chế Hài Dành Cho Hoàng Tử Và Công Chúa  

Vào năm 1832, triều đình ban hành quy định cụ thể về tất hài cho tôn tước. Hài của Hoàng tử làm bằng tơ đai lót lụa đỏ, đi bít tất lĩnh nam bóng lam thẫm. Hài của Công chúa có chất liệu tương tự nhưng tinh xảo hơn với hình thêu chim loan 5 màu, gia thêm miếng vàng và kim tuyến tuyết trắng.

Tuy sang trọng là vậy, nhưng luật lệ quy định rất tiết kiệm: mỗi năm, mỗi vị (hoàng tử, công chúa) chỉ được triều đình cấp phát đúng một đôi.

Dấu ấn văn hóa đáng trân trọng 

Những ghi chép về hia hài triều Nguyễn không chỉ cho thấy mức độ chịu chơi, xa hoa của hoàng tộc mà còn khẳng định tay nghề thủ công xuất chúng của các nghệ nhân Việt Nam xưa. Từng đường kim mũi chỉ, từng viên ngọc đính trên đôi giày đều là một di sản văn hóa rực rỡ cần được thế hệ sau trân trọng và nghiên cứu.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nón Lòng Chảo: Loại Nón "Quốc Dân" Trong Đời Sống Việt Nam Thế Kỷ XVIII - XIX

Bên cạnh nón lá chóp nhọn hay nón quai thao, lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX từng ghi nhận một loại nón vô cùng phổ biến mang tên nón lòng chảo . Dù hiện nay không còn xuất hiện trong đời sống thường nhật, nhưng nón lòng chảo vẫn là một minh chứng quan trọng cho tư duy thực dụng và bản sắc văn hóa của người Việt xưa qua góc nhìn của các nhà du hành phương Tây. 1. Nón Lòng Chảo là gì? Nguồn gốc tên gọi thú vị Nón lòng chảo (帽 lòng chảo) là loại nón dân gian phổ biến tại Việt Nam vào cuối thời Lê - đầu thời Nguyễn. Tên gọi này bắt nguồn từ chính hình dáng đặc thù của nó: chóp nón thấp, lõm ở giữa và vành nón rộng, tạo nên tổng thể giống như một chiếc chảo úp ngược. Trong các tư liệu Pháp ngữ thời bấy giờ, các nhà quan sát phương Tây thường mô tả loại vật dụng này bằng cụm từ “chapeau en forme de poêle” để nhấn mạnh sự khác biệt so với các loại nón khác tại Đông Nam Á. 2. Đặc điểm cấu tạo và chất liệu chế tác Mặc dù có cấu trúc đơn giản, nón lòng chảo được thiết kế để tối ưu hóa côn...
Post a Comment
Read more

Lịch Sử Áo Dài Việt Nam: Từ Áo Giao Lĩnh Đến Di Sản Văn Hóa Dân Tộc

Áo dài từ lâu đã trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được hình hài thanh thoát như hiện nay, tà áo dài đã trải qua những đợt cải cách và mang trong mình những triết lý nhân sinh sâu sắc từ thời phong kiến. 1. Cội nguồn từ áo Giao Lĩnh và bước ngoặt năm 1744 Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiền thân của áo dài bắt nguồn từ áo Giao Lĩnh (hay còn gọi là áo đối lĩnh). Đây là kiểu áo sơ khai nhất với hai vạt chéo nhau, thân áo dài chấm gót, được mặc cùng váy đen và thắt lưng màu. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong trang phục áo dài giao lĩnh được ghi lại ở tài liệu của Pháp. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào năm 1744, khi chúa Nguyễn Phúc Khoát ban sắc dụ về trang phục để phân biệt với Đàng Ngoài. Ông yêu cầu nam nữ đều phải vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa suông, tạo nên hình ảnh tiền thân của bộ áo dài đầu tiên. 2. Áo Tứ Thân và Áo Ngũ Thân: Sự phân tầng và đạo lý làm người Trong giai đoạn thế kỷ XVII - XIX, trang phục dân gian và ...
Post a Comment
Read more

Triều Phục Cần Vương Tại Muang Samoyay: Những Bảo Vật Vô Giá Của Lịch Sử Việt

Những phát hiện mới về triều phục tại Muang Samoyay (Lào) đã hé lộ một chương sử bi tráng về phong trào Cần Vương. Từ chiếc Mãng bào thêu rồng chính diện đến những tấm áo gấm tinh xảo, tất cả khẳng định tinh thần: Dù trong hoàn cảnh gian khổ nhất, lễ nghi và lòng tự tôn dân tộc của người Việt vẫn luôn được giữ vững. 1. Chiếc Mãng bào thêu rồng và bí ẩn về danh tính chủ nhân Điểm nhấn quan trọng nhất trong số các hiện vật là chiếc áo gấm thêu cửu long . Theo quy chế triều Nguyễn, áo của Hoàng đế luôn lấy nền vàng làm chủ, thêu rồng lớn mặt nhìn trực diện chính giữa ngực. Chiếc áo tìm thấy tại Muang Samoyay có kết cấu tương tự: Họa tiết: Rồng lớn vắt vai đối diện trước sau, vạt dưới thêu đôi nghê (hoặc ly) chầu vào giữa, kèm theo phượng bay dưới tay áo. Chất liệu: Gấm dày màu ghi đá, mật độ sợi tơ cực cao (gần 100 sợi/1cm), khuy bằng bạc hoặc ngọc trai. Dấu tích lịch sử: Những vết sờn, miếng vá và đặc biệt là vết máu thấm từ bên trong cho thấy chủ nhân đã trải qua những cuộc chiến kh...
Post a Comment
Read more