Trang phục thời Lê Trung Hưng thường bị hiểu lầm là đơn giản và ít họa tiết. Bài viết này sẽ tổng hợp 6 dạng hoa văn vải phổ biến nhất thời Hậu Lê, dựa trên các minh chứng khảo cổ và tranh tượng uy tín, cung cấp cơ sở vững chắc cho những dự án nghiên cứu và phỏng dựng Việt phục.
Quan Niệm Về Sự "Đơn Giản" Của Trang Phục Hậu Lê Liệu Có Đúng?
Tồn tại nhiều ý kiến cho rằng trang phục thời Hậu Lê có thiết kế tinh giản và ít hoa văn. Tuy nhiên, trong một xã hội phân hóa giai tầng rõ rệt, việc giới thượng lưu trau chuốt cho y phục — từ kiểu dáng, chất liệu đến đồ án trang trí — là xu hướng tất yếu. Nhu cầu may mặc cầu kỳ thể hiện rất rõ tại Đại Việt không kém gì các quốc gia Đông Á đương thời. Nhằm đáp ứng nhu cầu phỏng dựng các dạng thức trang phục thời Lê Trung hưng một cách chính xác, dưới đây là tổng hợp 6 đồ án hoa văn tiêu biểu nhất.
6 Đồ Án Hoa Văn Phổ Biến Trên Trang Phục Thời Lê Trung Hưng
1. Hoa Dây (Triền Chi Hoa)
Dạng hoa dây bắt nguồn từ thời Đường - Tống và trở thành phong cách đặc trưng vào hậu kỳ nhà Minh, tương đương thời Hậu Lê tại Đại Việt. Đồ án hoa dây được ứng dụng rộng rãi trên y phục của cả nam và nữ giới với hình thái đa dạng.
Minh chứng lịch sử:
Hiện vật khảo cổ: Vải hoa dây được tìm thấy trong mộ Tư đồ Nguyễn Bá Khanh và mộ bà Phạm Thị Nguyên Chân (mộ Vân Cát).
Tranh và tượng: Xuất hiện sắc nét trên tượng hậu phật tạc bà Nguyễn Thị Thanh (chùa Đại Bi, Hà Nội), tượng công chúa Mạc Ngọc Lâm và các bức tranh nữ nhạc công tại đền thờ Đô Hồ đại vương Phạm Tu.
 |
| Hoa Dây |
2. Vân Mây (Tường Vân)
Vân mây là họa tiết kinh điển thường thấy trên bào phục của quan lại thời Lê Trung Hưng. Trong số các hiện vật áo bào thuộc mộ vua Lê Dụ Tông, đồ án vân mây còn được phối cùng hình rồng, thể hiện rõ đẳng cấp tối cao của chủ nhân.
Minh chứng lịch sử:
Tranh võ quan thời Lê ở đền Độc Lôi; tranh quan võ Lê Trung Hưng thế kỷ 18.
Tranh vẽ quan An Nam trong "Hoàng Thanh chức cống đồ" và các tài liệu truyền giáo dòng Tên.
Tượng Phúc Quận công Thạch Anh Nghị tại chùa Nành.
 |
| Vân Mây |
3. Họa Tiết Sóng
Dạng sóng được tạo hình tinh tế, mô phỏng các lớp vảy cá xếp chồng lên nhau. Đây là loại hoa văn giao thoa mạnh mẽ, phổ biến ở Trung Quốc, bán đảo Triều Tiên, Lưu Cầu và Nhật Bản.
Minh chứng lịch sử:
Tượng hậu phật tạc bà Nguyễn Thị Thanh (chùa Đại Bi, Hà Nội).
Tượng Vũ Miên tại nhà thờ họ Vũ (Bắc Ninh).
 |
| Dạng Sóng |
4. Chữ Vạn (卐)
 |
| Chữ Vạn |
Chữ Vạn là biểu tượng tôn giáo Á - Âu cổ xưa gắn liền với Phật giáo. Tại Đại Việt, đây là dạng hoa văn cực kỳ phổ biến, được dệt lên trang phục với độ tinh xảo cao.
Minh chứng lịch sử:
Phần cổ áo tượng tại chùa Lý Quốc Sư.
Phần áo lót tượng bà Thạch Quý thị (chùa Nành, Hà Nội).
Phần thường (hạ y) trên tranh chân dung Minh Nhẫn Nhụ nhân Bùi Thị Giác.
5. Lục Giác (Quy Bối Văn)
Họa tiết lục giác có hình dạng mô phỏng mai rùa hoặc tổ ong. Về hình thái, hoa văn lục giác có thể là dạng đơn (các hình lục giác rỗng ghép lại) hoặc dạng phức (lồng thêm đồ án hoa văn khác ở bên trong).
Minh chứng lịch sử:
Phần áo lót trong bức tranh vợ quan nước An Nam thuộc "Hoàng Thanh chức cống đồ".
Phần ống tay của nữ nhạc công thổi sáo (đền thờ Phạm Tu, Hà Nội).
Phần cổ áo trên tranh chân dung Minh Nhẫn Nhụ nhân Bùi Thị Giác.
 |
| Hoa văn Lục Giác |
6. Ổ Tròn (Đoàn Văn)
 |
| Dạng hoa văn ổ tròn |
Bắt đầu thịnh hành từ thời nhà Đường, hoa văn ổ tròn dần lan rộng ra các nước đồng văn. Trải qua mỗi thời kỳ, họa tiết này được Đại Việt bản địa hóa và mang bản sắc riêng, rất được giới quý tộc ưa chuộng.
Minh chứng lịch sử:
Tranh chân dung Kiến Trung hầu Trịnh Đình Kiên (Đàng Ngoài).
Tranh chân dung Tôn Thất Hiệp (Đàng Trong).
Sự hiện diện của các đồ án hoa dây, vân mây, sóng, chữ Vạn, lục giác và ổ tròn chính là bằng chứng đanh thép cho một nền nghệ thuật dệt may thời Lê Trung Hưng rực rỡ và tinh xảo. Những tư liệu lịch sử này đóng vai trò là "kim chỉ nam" quý giá, giúp các dự án phục dựng Việt phục bám sát thực tế và tôn vinh đúng tầm vóc của văn hóa Đại Việt.
Comments
Post a Comment